Mersin’in Sesleri – VI. Bölüm – Kilikya Ses Veriyor II

–

Geçen yazımda Mersin / Kilikya hakkında yapılan evrensel müzik bestelerini listelemeye başladım. Sadece geçmişten belleğimde asılı kalmış bilgileri araştırarak bir liste yapmaya çalışıyorum. Bu yüzden okurlardan ve ilgili kişi ve kurumlardan gelecek ek bilgilerle bu listeyi ileride güncellemeyi plânladım.

İşte beyin dehlizlerimden çıkarıp bu yazımda listeme aldığım bir eser:

KRALİÇE ABA BALESİ (2005)

Libretto: Altay Bayram (*)

Besteci: Ferhang Hüseyinov

Koreografi: Şamil Teragulov

2 Perde

Dünya Prömiyeri: Mersin Devlet Opera ve Balesi

Mersin Kültür Merkezi, 13 Ekim 2005

YouTube kayıt linki dipnotta verilmiştir.(**)

–

–

2005 yılında Mersin Devlet Opera ve Balesi tarafından Dünya Prömiyeri yapılan Kraliçe ABA Balesi Kilikya’nın arkeolojik değerlerinin – bildiğim kadarıyla – bestecilerimiz tarafından kullanılmasının ilk örneği (?) olarak Mersinlilerin hala anılarındadır.

Burada bir parantez açalım ve konuya vakıf olmayanlar için Olba Devleti ve Kraliçe ABA hakkında kısa bir bilgi notu düşelim:

OLBA DEVLETİ

Olba Rahipler (Tapınak) Devleti, Taşlık Kilikya’da Toros dağları ile Akdeniz arasında kurulmuş küçük bir devletti. “Tapınak devlet” kavramı genelde tapınağa ait, kült organizasyonundan bağımsız sivil kurumların olmadığı, bölge (territorium) içerisinde “rahipliği, dini yönetimi” tanımlamak için kullanılır. Tapınak devlet rahipler tarafından yönetilirdi. Bu devlette eski bereket tanrılarına tapılıyordu. Zeytincilik ve bağcılığa bağlı olarak hayli güçlü bir ekonomisi olan devletin doğu sınırı yaklaşık olarak Lamas Çayı. Batı sınırı da Göksu Irmağı idi. (Erdemli’nin doğusu – Silifke’nin batısı).

Mersin Üniversitesi’nden Murat Özyıldırım’a göre, “Olba” kelime anlamı antik Yunancada “şanslı”, “mutlu”, “başarılı” anlamına gelmekteydi. Devletin başkenti Olba, günümüzde Toros Dağları üzerinde 1000 metre yükseklikte Uğuralanı olarak bilinen, Kızkalesi’nde denize akan Şeytanderesi‘nin üst çığırındaki bir düzlükteydi. Olba kentinin 4 kilometre batısında ise Pranaka adlı bir ibadet yeri vardı. (Sonradan aldığı adla Diokaesereia – günümüzde Uzuncaburç beldesi)…

Sanırım bu kısa açıklama ile Olba devletinin sınırlarını belleğinizde kurgulamışsınızdır.

Devlet MÖ I. yüzyılda kurulmuş, Helenistik dönemde Seleukos İmparatorluğu’na bağlanmış, imparatorluğun son yıllarında otorite boşluğundan yararlanan Kilikya korsanları yüzünden Olba Krallığı büyük zarar görmüştür. Sonrasında Roma İmparatorluğu döneminde de korsanlar bölge üzerindeki etkilerini sürdürünce MÖ 104’de Marcus Antonius Orator ve MÖ 79’da Servilius Vatia Isauricus komutasındaki seferler sonunda korsanlık ancak kısmen bastırılabildi. Sonunda bölgeye olağanüstü yetkilerle gönderilen – Soli kentine adını veren –  Magnus Pompeius MÖ 66 yılında korsanları tamamen ortadan kaldırdı. Böylelikle Olba Devleti de toparlanma fırsatı buldu. Ama artık bölgenin egemen gücü Roma İmparatorluğu idi. Zaten üç yıl sonra Seleukos İmparatorluğu da tarihten silindi.

Olba Territorium, çeşitli dönemlere ait çok sayıda ören yeri ve arkeolojik eserlerle doludur. Adamkayalar, Akkale, Cambazlı kilisesi, Çatıören, Çanakçı Kaya Mezarları, Elaiuissa Sebaste, Emirzeli, Kanlıdivane, Karakabaklı, Kız Kalesi, Lamas su Kemeri, Mancınık, Mezgitkale, Narlıkuyu, Öküzlü, Sinekkale, Tapureli, Uzuncaburç, Üçayaklı Villa Rustika… görülesi yerlerdir.

–

–

KRALİÇE ABA KİMDİR?

Anadolulu Antik Coğrafya yazarı Strabon,  (MÖ.64–63 ölümü İ.S. 21) Geographika isimli antik eserinde tam 21 yüzyıl önce Olba Kral rahiplerinin çoğunun Kıbrıs’ta hüküm süren Teukros hanedanı ile akraba olduklarını da ileri sürmektedir. Rahiplerin çoğu Teukros veya Aias adındaydı. Korsanların Magnus Pompeius tarafından ortadan kaldırılmasından bir süre sonra Olba siyasetini yönlendiren kişi Kraliçe Aba oldu.

Korsanlardan biri olan Ksenophanes’ın kızı ABAbabasının öldürülmesinden sonra, tapınakta yetiştirilmiş ve evlilik yoluyla hanedana girerek Olba tarihinin en tanınan isimlerinden biri olmuştur. MÖ 43-39 yılları arasında işbaşında olan Kraliçe ABA, Olba’nın Roma İmparatorluğu’na bağlı bir vasal devlet olarak devamını sağlamıştır. O sırada Marcus Antonius Kilikya’yı, Mısır Kraliçesi Kleopatra’ya tahsis etmişti. ABA ise Kleopatra ve Antonius ile anlaşarak Olba topraklarının Roma İmparatorluğu’na bağlı özerk yöneticisi oldu. ABA öldükten sonra da devlet onun soyundan gelenlerce yönetilmeye devam edildi. (***)

Günümüzde “Olba” ismi bazı sivil toplum kuruluşları ve çeşitli işyerlerinin isimleri olarak yaygın olarak kullanılıyor. Mersin Olba fotoğraf Derneği, İçel sanat Kulübü’nün Olba Lokali gibi… 2013 yılında Kral Yolu – Olba Krallığı isimli bir macera filmine de konu olmuştur. Olba.

–

–

Mersin Üniversitesi’nin 1998 yılından bu yana Küçükasya, Akdeniz Bölgesi ve Ortadoğu Prehistoryası, Klasik Arkeoloji, Klasik Filoloji (ile Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri), Eski Çağ Tarihi, Nümizmatik ve Erken Hristiyanlık Arkeolojisi alanlarında yazılmış makaleleri kapsayan Olba Dergisi adında yılda bir defa Mayıs ayında yayınlanan hakemli bir dergisi vardır.

Bu yazı dizimizde tarihi figürlerin, mitolojik öykü ve söylencelerin neden gözde beste konuları olduğu ve de bu kültürel değerlerin ön plana çıkartılmasıyla turistik açıdan bölgenin tanınmasına nasıl katkı sunulabileceği konusunu işliyoruz. Bu bakımdan – konuyu çok uzattığımızı fısıldaşanlara cevaben – bilmeyenler için birazcık arkeolojik bilgi vermek istedim.  Okurlarım beni bağışlasınlar lütfen.

“Artık alıştık!” mı dedi birisi?

“Konuyu dağıtıyor muyuz?”

–

–

Bu kadar ansiklopedik bilgiye ne gerek mi var?

1. Konuyu dağıtmıyor, genişletiyoruz… “
2. “Konuya vakıf olmayanlar için Olba Devleti ve Kraliçe ABA hakkında kısa bir bilgi notu düşelim: “ dedik yazımızın başında. Bilgileri olanlar biraz sıkılabilir ama bilmeyenler ve merak edenlerin bilgi alma hakkına hürmeten yazara saygılı olunuz lütfen.
3. Kim Google’da arayacak şimdi değil mi? Aramazsınız siz. Ben aradım, yazdım, fena mı oldu yani? Yörenin önemli bir kadın yöneticisi hakkında bilgi sahibi olduk.
4. Eee, yazar da kendini tatmin etsin biraz canım!

Gülüşmelerden anladığıma göre aslında birbirimize ısınmaya başladığımızı düşünüyorum ben.

Bölge tarihine imzasını atmış bir kadın yönetici olarak ABA, bir bale eserinin konusu olmayı hak etmemiş mi sizce?

İhsan TOKSÖZ

---

(* ) Eser metninin tarihi gerçeklere uygunluğu için Mersin Üniversitesi Arkeoloji Bölümü ile ortak çalışmalar yürütülmüştür. Öykünün özetini aşağıdaki iki linkte görebilirsiniz:

KRALİÇE ABA BALESİ – Altay BAYRAM

http://fotogezi.blogspot.com/2007/07/olbal-prenses-abann-yks.html

(**) Kraliçe ABA Balesi YouTube kayıt linki için buraya tıklayınız 

(***) Daha geç dönem bilgileri hakkında bilgi için Türkiye Kültür Portali  linkine tıklayabilirsiniz.

* LİNK:  Mersin Uluslararası Müzik Festivali YouTube Kanalı

---

Yazarımızın diğer yazıları:

• Mersin’in Sesleri – V. Bölüm – Kilikya Ses Veriyor
• Mersin’in Sesleri – IV. Bölüm – Bestecilerin Gözde Konuları: Mitolojik Öykü, Efsane, Destanlar
• Mersin’in Sesleri – III. Bölüm – Kültür Madeni Kilikya
• Mersin’in Sesleri – II. Bölüm – Arkeoloji ve Müzik
• Mersin’in Sesleri – I. Bölüm
• Düş Gezginleri Kulübü: AKOB

---