Trump’ın Çin ziyareti: Uçağı dolu, kartları boş

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Trump, hem ülkesinde hem de uluslararası alanda siyasi olarak zayıf olduğu bir dönemde Çin’e gidiyor. Bir uçak dolusu Amerikalı büyük patronu da yanında götürecek Trump’ın, Çin Lideri Şi’den İran’a baskı yapmasını isteyeceği belirtiliyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşmek üzere bugün Pekin’e gidiyor. Trump’ın ziyareti üç gün sürecek ve cuma sona erecek. İran’a karşı İsrail ile birlikte 28 Şubat’ta başlattığı savaşta istediği sonucu alamadığı gibi daha önce tıkır tıkır çalışan Hürmüz Boğazı’nı da İran’a kaptıran Trump, hem ülkesinde hem de uluslararası alanda siyasi olarak zayıf olduğu bir dönemde ziyareti gerçekleştiriyor. Bir uçak dolusu Amerikalı büyük patronu da yanına alan Trump’ın bu ziyaretten elde edecekleri konusunda beklentiler düşük. Trump’ın Çin Devlet Başkanı Şi’den İran’a geri adım attırma konusunda destek isteyeceği belirtiliyor. 

Kartları daha güçlü görünen Çin’in ise asıl olarak Tayvan konusuna odaklanacak. ABD’nin İran’a karşı savaş nedeniyle Asya’da özellikle Tayvan için tuttuğu bazı savaş gemilerini Ortadoğu’da görevlendirmek zorunda kalması dikkat çekmişti. Ziyaret öncesi yapılan analizlerde Trump’tan beklentinin Tayvan’ın bağımsızlığına desteklemediğine dair açık bir mesaj olduğu yorumları yapılıyor. 

İran konusunda destek isteyecek

ABD Başkanı Trump’ın bu yılın başlarında Çin’e gitmesi bekleniyordu ancak İran’a savaş açınca ve istediği hızla sonuç alamayınca seyahati ertelendi. Bugünkü ziyaret, 2017’den bu yana bir ABD başkanının Çin’e yaptığı ilk ziyaret olacak. Trump’ın Şi ile görüşme dışında Pekin’deki Cennet Tapınağı’nı ziyaret etmesi, bir devlet yemeğine katılması ve cuma günü de ayrılmadan önce Şi ile bir çalışma yemeği yemesi planlanıyor.

Beyaz Saray Sözcü Yardımcısı Anna Kelly ziyaret ile ilgili gazetecilere yaptığı açıklamada, “Başkan Trump hiçbir zaman sadece sembolizm için seyahat etmez. Amerikan halkı, Başkanın ülkemiz adına daha fazla avantajlı anlaşmayla dönmesini bekleyebilir” demişti.

Ancak, örneğin, Washington’daki Brookings Enstitüsü düşünce kuruluşunun başkan yardımcısı ve dış politika direktörü olan Suzanne Maloney’in geçtiğimiz hafta gazetecilere yaptığı bir yorum Beyaz Saray’ın iddiasını yalanlıyor: “Bir Amerikan başkanının, yakın tarihin en feci stratejik hezimetini yaşamış olduğu bir dönemde, en büyük rakibimizle bir zirveye katılması fikri, dikkat çekici bir an olacak. ABD’nin bakış açısından bu, şu anda sahip olduğumuz üstünlük hissini ve bunun ilişkiler açısından ne anlama geldiğini tamamen değiştiriyor.”

‘Trump’ın Çin’e ihtiyacı, Çin’in Trump’a ihtiyacından fazla’

Trump’ın Pekin’i, İran’ı Washington ile bir anlaşma yapmaya zorlamak için nüfuzunu kullanmaya teşvik etmesi bekleniyor. Çin, İran petrolünün en önemli müşterileri arasında. Geçen yıl İran petrolünün yüzde 80’i Çin tarafından satın alındı. Ortadoğu’da birçok ekonomik girişimi ve projesi olan Çin için de İran’a karşı savaşın sona ermesi ve enerji yollarının açılması önemli.

Ancak İran’a karşı hızlı bir Amerikan zaferinin Çin’i Tayvan ve Güney Çin Denizi’ndeki egemenlik ihtilafları konusunda caydıracağı ve iş birliğine zorlayacağı hayali hızla çöktü ve birçok analistin dikkat çektiği gibi ABD’nin askeri ve siyasi gücünün sınırlarını ortaya koydu. Bu nedenle Reuters’a konuşan Hong Kong Üniversitesinde Çin dış politikası uzmanı olan Profesör Alejandro Reyes’in de dediği gibi “Trump’ın Çin’e, Çin’in ona ihtiyaç duyduğundan daha fazla ihtiyacı var”

Trump ocak 2025’te ikinci kez göreve gelir gelmez bir “gümrük vergisi terörü” estirmiş ve Çin’i rekor vergi artışı kararlarıyla yola getirmeye çalışmıştı. Çin’in cevabı ise nadir toprak elementleri ihracatına kısıtlama getirerek bu gümrük saldırısını ve Trump’ı önemli ölçüde dizginlemeyi başarmıştı.

Çin’in ana gündemi Tayvan

Trump’ın taleplerine karşı Çin’in ana gündeminin, kendi toprağı olarak gördüğü Tayvan olması bekleniyor. Çin Dışişleri Bakanlığının politika danışma kurulunda görev yapan Şanghay Fudan Üniversitesinden Profesör Wu Xinbo’ya göre, Trump’ın “Tayvan’ın bağımsızlığı desteklemeyeceğini veya ayrılıkçı bir siyasi gündemi teşvik edecek adımlar atmayacağını” açıkça belirtmesi gerekiyor. ABD’in, Tayvan’a yönelik 11 milyar dolarlık bir silah paketini onaylaması Çin’in tepkisini çekmişti. Ancak bu paketin Tayvan’a ulaşmasının gecikmesi dikkat çekiyor.

Öte yandan Çin’in, Trump yönetiminin gelecekte teknoloji ihracat kontrolleri gibi misilleme amaçlı ticari önlemler almayacağına dair taahhütte bulunmasını ve çip üretim ekipmanları ile gelişmiş bellek çiplerine yönelik mevcut kontrolleri geri çekmesini de isteyeceği de ziyaret öncesi basına yansıyan öngörüler arasında.

Bu arada Pekin, 500 adet 737 Max uçağı ile düzinelerce geniş gövdeli uçağı içerebilecek bir anlaşma için Amerikan Boeing şirketi ile uzun süredir görüşüyor. Guardian gazetesine göre bu anlaşma, “Her iki lider için de manşetlere taşınacak bir zafer niteliğinde” olabilir. Boeing CEO’su da Trump’la Çin’e giden büyük patronlar arasında bulunuyor.

Ziyaret Çin’de nasıl yorumlanıyor?

Çin Komünist Partisine bağlı Global Times’ın haber sitesindeki bir analiz, Trump’ın çoğu teknoloji tekeli olan 16 Amerikan şirketinin CEO’ları ile ziyareti gerçekleştirmesine odaklanıyor. Görüşlerine yer verilen Çin ve Küreselleşme Merkezinde kıdemli araştırmacı olan He Weiwen, heyetin, ABD’nin yüksek teknoloji ve finans gibi sektörlerde Çin ile iş birliğine verdiği önemi ortaya koyduğu yorumunu yapıyor.

Haberde, Çin’deki Amerikan Ticaret Odası (AmCham China) tarafından 23 Nisan’da yayımlanan bir rapora da dikkat çekiliyor. Buna göre, ankete katılan ABD şirketlerinin yarısı hâlâ Çin’i en önemli üç küresel yatırım destinasyonu arasında gösterdiği belirtilerek şu yorum yapılıyor: “Son dönemde, elektrikli araçlar ile gıda ve içecek gibi sektörlerden çok sayıda ABD’li şirket, Çin’in beklentilerin üzerinde gerçekleşen ekonomik büyümesi ve iç talebi etkin bir şekilde artırmaya yönelik politika önlemleri sayesinde, ilk çeyrekte Çin pazarında sağlam bir performans sergiledi.”

Yine Global Times’ın bir başyazısında ise ana gündem Tayvan: “Tayvan meselesinin Çin’in temel çıkarlarıyla ilgili olduğu ve Çin-ABD ilişkilerinde aşılmaması gereken ilk kırmızı çizgiyi oluşturduğu vurgulanmalıdır. Tek Çin ilkesine, iki ülke arasındaki üç ortak bildirgeye ve Tayvan meselesiyle ilgili ardışık ABD yönetimleri tarafından verilen taahhütlere bağlı kalmak, yalnızca ABD’nin uluslararası bir yükümlülüğü olmakla kalmayıp, aynı zamanda Çin-ABD ilişkilerinin istikrarlı, sağlıklı ve sürdürülebilir bir şekilde gelişmesi için de gerekli bir ön koşuldur. Çin’in ulusal birliği ve toprak bütünlüğünü koruma kararlılığı sarsılmazdır ve ‘Tayvan bağımsızlığı’ ayrılıkçılığı, Tayvan Boğazı’ndaki barış ve istikrarla temelde bağdaşmaz. ABD’nin özellikle kabul etmesi gereken husus, Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrarı sürdürmenin ‘Tayvan bağımsızlığı’na karşı açık ve net bir muhalefet gerektirdiğidir.”

Küçük zaferler

Ziyaretin ABD için bazı küçük zaferler de mümkün.

Bunlar arasında başta yapay zeka olmak üzere teknoloji alanında çeşitli iş birliği kararları, soya fasulyesi, tavuk ve sığır eti gibi konularda tarımsal ihracat-ithalat anlaşmaları; Çin’in ABD’den kömür, petrol ve doğal gaz alımlarını artırması, fentanil ve diğer sentetik opioidlerin ABD’ye girişini engellemek amacıyla iş birliğinin genişletilmesi, Çin’de tutuklu bulunan Jimmy Lai ve Papaz Jin Mingri gibi ABD’nin serbest bırakılmasını istediği isimlere dair bazı gelişmeler sayılıyor.

NATO bağlantılı düşünce kuruluşu Atlantik Konseyi’nin Trump’ın ziyaretine dair analizinde bu konuyla ilgili şöyle deniyor: “Trump Çin’in ABD mallarını büyük miktarda satın almasını, ABD’nin Çin’in nadir toprak elementlerine daha fazla erişimini ve fentanil konusunda iş birliğinde ilerleme sağlanmasını isteyecek. Trump ayrıca, bu ziyareti –ve Çin’e karşı izlediği politikayı– ABD kamuoyuna bir başarı olarak sunacak türden bir görkem arıyor olacak.”