TARIMDA BEREKET, ÇİFTÇİDE YOKSULLUK

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

TARIMDA BEREKET, ÇİFTÇİDE YOKSULLUK

Bu yıl bereketin dayanağı yağışlardı. Meteoroloji Genel Müdürlüğüne göre, 1 Ekim 2025–30 Eylül 2026 döneminde Türkiye son 66 yılın en yüksek su yılı yağışını aldı. Akdeniz Bölgesi’nde yağış geçen yılın iki katını aşarken, Mersin çevresinde uzun yıllar ortalamasının yüzde 60’tan fazla üzerine çıktı.

Saha gözlemlerimiz, yağışların özellikle sulama imkânı sınırlı tarla ve bahçelerde üretimi desteklediğine işaret ediyor. Tahıllarda, zeytinliklerde ve bağlarda görülen bereket sevindirici. Ancak yüksek verim, üreticinin gelirinin de artacağı anlamına gelmiyor.

Mersin’deki fiyatlar bu sıkıntıyı somutlaştırıyor. Kasım 2026’da Mayer limonunun üreticide kilogram başına 1–3 liraya satıldığı belirtiliyor. Şeftalide yaklaşık 15 liralık üretim maliyetine karşı tüccarın 10 lira, meyve suyu fabrikalarının 5 lira verdiği aktarılıyor. Tarsus’ta yaz hasadında üzümün bağdaki fiyatının 10–15 liraya kadar gerilediği bildiriliyor. Bunlar üreticilerin ve ziraat odası temsilcilerinin farklı satış kanalları için açıkladığı fiyatlar.

Zeytinde de tablo benzer. Mersin’de yüksek rekolte ve önceki yıldan kalan stokların etkisiyle zeytinyağının litre fiyatının yaklaşık 200 liraya gerilediği haberleştiriliyor. Doğanın sunduğu üretim avantajı, çiftçinin kazancına kendiliğinden dönüşmüyor.

Bu gelişmeler, iktisatta King Kanunu ile ilişkilendirilen bolluk paradoksunu hatırlatıyor: Talebin sınırlı tepki verdiği koşullarda üretim artarken fiyatlar daha büyük oranda düşebilir ve üreticinin toplam geliri azalabilir. Satış bedeli hasat ve taşıma giderlerini bile karşılamadığında ise ürünün toplanması ekonomik olmaktan çıkar.

Örümcek ağı modeli de geçmiş yılın fiyatlarına göre verilen üretim kararlarının sonraki dönemlerde arz ve fiyat dalgalanmaları yaratmasını açıklar. Bir yıl kazandıran ürüne yönelen çiftçi, ertesi yıl artan arz ve düşen fiyatla karşılaşabilir. Plansızlık, yetersiz piyasa bilgisi ve örgütsüzlük bu sorunları derinleştirir.

Mesele fiyatlarla sınırlı değildir. Sürekli gelir belirsizliği yaşayan çiftçinin üretime devam etme gücü ve isteği zayıflar. Bu güvencesizlik; kırsaldaki eğitim, sağlık, ulaşım ve sosyal yaşam olanaklarının sınırlılığıyla birleştiğinde gençler için kentin çekiciliği artar. Böylece üreticilerle birlikte kuşaklar boyunca birikmiş tarımsal bilgiyi ve geleceğin üretim kapasitesini de kaybetme riski doğar.

Sorunu aracılara bağlamak çözüm getirmez. Üreticiyi alıcı karşısında güçsüz bırakan örgütsüzlük, borçluluk, depolama ve pazarlama yetersizlikleri giderilmelidir. 1980’lerden bu yana tarımı giderek piyasa koşullarına bırakan neoliberal politikalar, üreticinin gelir güvencesi ve kırsalın geleceği açısından sorgulanmalıdır.

Kırsal kalkınma da yol yapmak, tohum dağıtmak ve üretim girdisi sağlamakla sınırlı tutulamaz. Bunlar gereklidir; ancak tarımdaki yapısal sorunları tek başına çözmez. Köyü yalnızca üretim alanı, köylüyü yalnızca destek bekleyen kişi olarak gören anlayış değişmelidir.

İhtiyacımız olan, köyü ve köylüyü merkeze alan; ekonomik, toplumsal, kültürel ve ekolojik boyutları birlikte değerlendiren heterodoks bir kırsal kalkınma yaklaşımıdır. Üretim; su ve toprak varlığı, ekolojik sınırlar ve pazar olanakları birlikte değerlendirilerek planlanmalıdır. Üreticinin örgütlenme ve ortak karar alma kapasitesi güçlendirilmeli; kooperatifler depolama, işleme ve pazarlamada etkinleştirilmelidir.

Gençlerin ve kadınların kırsalda gelecek kurabilmesi için gelir güvencesinin yanında eğitim, sosyal yaşam, teknoloji ve güçlü internet altyapısı da sağlanmalıdır. Üreticinin bilgiye, tarımsal teknolojilere ve dijital pazarlama kanallarına erişimi desteklenmelidir. Ben de üretici örgütlenmesini ve yerel katılımı esas alan kırsal kalkınma çalışmalarını sürdürüyorum.

Kırsala ve tarıma bakışımızı değiştirmeden, yalnızca mevcut destek araçlarını tekrarlayarak kalıcı bir dönüşüm sağlayamayız. Tarımı korumak, yalnızca toprağı ve ürünü değil, üreticinin kırsalda bir gelecek kurabilme imkânını korumaktır.

Prof. Dr. Erkan AKTAŞ