09 Kasım 2026 Pazartesi
Trump ve izinden gidenler kaybetti, dünya demokrasileri nefes alacak…
Ankara'da kar sürprizi
GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE ŞEHİRLER BÜYÜMENİN LOKOMOTİFİDİR.
Allah Gültak’a Yardım Etsin…
MERSİN’E DEĞER KATANLARIN ADLARI YAŞAMALI
Faruk Nafiz Çamlıbel
News
TARIMDA BEREKET, ÇİFTÇİDE YOKSULLUK
Bu yıl bereketin dayanağı yağışlardı. Meteoroloji Genel Müdürlüğüne göre, 1 Ekim 2025–30 Eylül 2026 döneminde Türkiye son 66 yılın en yüksek su yılı yağışını aldı. Akdeniz Bölgesi’nde yağış geçen yılın iki katını aşarken, Mersin çevresinde uzun yıllar ortalamasının yüzde 60’tan fazla üzerine çıktı.
Saha gözlemlerimiz, yağışların özellikle sulama imkânı sınırlı tarla ve bahçelerde üretimi desteklediğine işaret ediyor. Tahıllarda, zeytinliklerde ve bağlarda görülen bereket sevindirici. Ancak yüksek verim, üreticinin gelirinin de artacağı anlamına gelmiyor.
Mersin’deki fiyatlar bu sıkıntıyı somutlaştırıyor. Kasım 2026’da Mayer limonunun üreticide kilogram başına 1–3 liraya satıldığı belirtiliyor. Şeftalide yaklaşık 15 liralık üretim maliyetine karşı tüccarın 10 lira, meyve suyu fabrikalarının 5 lira verdiği aktarılıyor. Tarsus’ta yaz hasadında üzümün bağdaki fiyatının 10–15 liraya kadar gerilediği bildiriliyor. Bunlar üreticilerin ve ziraat odası temsilcilerinin farklı satış kanalları için açıkladığı fiyatlar.
Zeytinde de tablo benzer. Mersin’de yüksek rekolte ve önceki yıldan kalan stokların etkisiyle zeytinyağının litre fiyatının yaklaşık 200 liraya gerilediği haberleştiriliyor. Doğanın sunduğu üretim avantajı, çiftçinin kazancına kendiliğinden dönüşmüyor.
Bu gelişmeler, iktisatta King Kanunu ile ilişkilendirilen bolluk paradoksunu hatırlatıyor: Talebin sınırlı tepki verdiği koşullarda üretim artarken fiyatlar daha büyük oranda düşebilir ve üreticinin toplam geliri azalabilir. Satış bedeli hasat ve taşıma giderlerini bile karşılamadığında ise ürünün toplanması ekonomik olmaktan çıkar.
Örümcek ağı modeli de geçmiş yılın fiyatlarına göre verilen üretim kararlarının sonraki dönemlerde arz ve fiyat dalgalanmaları yaratmasını açıklar. Bir yıl kazandıran ürüne yönelen çiftçi, ertesi yıl artan arz ve düşen fiyatla karşılaşabilir. Plansızlık, yetersiz piyasa bilgisi ve örgütsüzlük bu sorunları derinleştirir.
Mesele fiyatlarla sınırlı değildir. Sürekli gelir belirsizliği yaşayan çiftçinin üretime devam etme gücü ve isteği zayıflar. Bu güvencesizlik; kırsaldaki eğitim, sağlık, ulaşım ve sosyal yaşam olanaklarının sınırlılığıyla birleştiğinde gençler için kentin çekiciliği artar. Böylece üreticilerle birlikte kuşaklar boyunca birikmiş tarımsal bilgiyi ve geleceğin üretim kapasitesini de kaybetme riski doğar.
Sorunu aracılara bağlamak çözüm getirmez. Üreticiyi alıcı karşısında güçsüz bırakan örgütsüzlük, borçluluk, depolama ve pazarlama yetersizlikleri giderilmelidir. 1980’lerden bu yana tarımı giderek piyasa koşullarına bırakan neoliberal politikalar, üreticinin gelir güvencesi ve kırsalın geleceği açısından sorgulanmalıdır.
Kırsal kalkınma da yol yapmak, tohum dağıtmak ve üretim girdisi sağlamakla sınırlı tutulamaz. Bunlar gereklidir; ancak tarımdaki yapısal sorunları tek başına çözmez. Köyü yalnızca üretim alanı, köylüyü yalnızca destek bekleyen kişi olarak gören anlayış değişmelidir.
İhtiyacımız olan, köyü ve köylüyü merkeze alan; ekonomik, toplumsal, kültürel ve ekolojik boyutları birlikte değerlendiren heterodoks bir kırsal kalkınma yaklaşımıdır. Üretim; su ve toprak varlığı, ekolojik sınırlar ve pazar olanakları birlikte değerlendirilerek planlanmalıdır. Üreticinin örgütlenme ve ortak karar alma kapasitesi güçlendirilmeli; kooperatifler depolama, işleme ve pazarlamada etkinleştirilmelidir.
Gençlerin ve kadınların kırsalda gelecek kurabilmesi için gelir güvencesinin yanında eğitim, sosyal yaşam, teknoloji ve güçlü internet altyapısı da sağlanmalıdır. Üreticinin bilgiye, tarımsal teknolojilere ve dijital pazarlama kanallarına erişimi desteklenmelidir. Ben de üretici örgütlenmesini ve yerel katılımı esas alan kırsal kalkınma çalışmalarını sürdürüyorum.
Kırsala ve tarıma bakışımızı değiştirmeden, yalnızca mevcut destek araçlarını tekrarlayarak kalıcı bir dönüşüm sağlayamayız. Tarımı korumak, yalnızca toprağı ve ürünü değil, üreticinin kırsalda bir gelecek kurabilme imkânını korumaktır.
Prof. Dr. Erkan AKTAŞ
News
KÂĞIT ÜZERİNDE BÜYÜMENİN SINIRLARI
Fon piyasalarında yaşanan kriz, borsadaki satış baskısını artırırken kayıpların nereye ulaşacağına ilişkin belirsizlik sürüyor. Fonlardaki nihai zarar ve yatırımcıların ne kadarını geri alabileceği henüz kesinleşmiş değil.
Borsada işlem gören şirketlerin toplam piyasa değeri ise ağustostan ekimde açıklanan son veriye kadar 479,2 milyar dolardan 336,7 milyar dolara geriledi. Yaklaşık iki ayda 142,5 milyar dolarlık değer kaybı yaşandı. Bu hızda kayıp devam ederse, 2008 krizindeki yaklaşık 169 milyar dolarlık yıllık piyasa değeri kaybının kısa sürede aşılması mümkündür.
Yaşananları yalnızca küçük yatırımcının sorunu olarak göremeyiz. Fon ve borsada üretici firmaların da kaynakları bulunuyor. Dolayısıyla finansal kayıpların üretime, istihdama ve bankalara taşınma riski var.
Türkiye’de imalat sanayisinin milli gelirdeki payı 2021’de yüzde 22,1’den 2025’te yüzde 15,6’ya geriledi. Üretimin ağırlığı azalırken finansal piyasaların öne çıkması önemli bir soru doğuruyor: Firmalar kaynaklarını üretken yatırımlar yerine finansal kazanç arayışına mı yöneltti? Bu ihtimal şirket bilançolarıyla araştırılmalıdır.
Finansal varlıkların değer kaybetmesi veya ihtiyaç anında paraya çevrilememesi, işletmelerin ödeme gücünü zayıflatabilir. Hammadde alımları aksayabilir, tedarikçi ödemeleri gecikebilir, yatırımlar ertelenebilir. Çalışanların ücretleri ve işleri de etkilenebilir.
Kredi ödemelerindeki güçlükler bankalara yansırsa finansman koşulları ağırlaşabilir. Güven kaybına sermaye çıkışları da eklenirse fon ve borsa krizi, üretim ve istihdam krizini derinleştirebilir.
Türkiye’nin ekonomi yönetimi bu ihtimale hazırlıklı mı? Riskler yeterince izleniyor mu? Güven veren açıklamaların arkasında somut bir müdahale planı var mı?
SPK, Merkez Bankası ve ilgili kurumlar şeffaf, tarafsız ve eşgüdüm içinde hareket etmelidir. Önlemler üretimi, ödeme zincirlerini ve çalışanları korumalı; özel kayıpları koşulsuz biçimde topluma yüklememelidir.
Türkiye’nin üretken yatırımları destekleyen, finansı üretime yönlendiren, hukuku ve kamusal denetimi güçlendiren yeni bir ekonomi politikasına ihtiyacı var. Kaynakların kendiliğinden üretime yöneleceği beklentisine dayanan piyasacı yaklaşım, bu kırılganlıkları gidermekte yetersiz kalmaktadır.
Başarıyı yalnızca TÜİK’in açıkladığı büyüme rakamlarıyla mı, yoksa toplumun üretim gücü ve yaşam koşullarındaki iyileşmeyle mi ölçeceğiz? Değerlendirmeyi size bırakıyorum.
Prof. Dr. Erkan AKTAŞ
News
66 YILIN EN YÜKSEK YAĞIŞI: SUYUN BOLLUĞU KADAR NASIL YÖNETİLDİĞİ DE ÖNEMLİ!
SU VE MEDENİYET: TARİHTEN BİR DERS
Su, tarih boyunca medeniyetlerin doğuşunda ve gelişmesinde belirleyici olmuştur. Mezopotamya’da Sümer uygarlığının yükselişinde Fırat ve Dicle nehirleri önemli rol oynarken, yanlış sulama uygulamalarının yol açtığı toprak tuzlanması ve verimlilik kayıpları tarımsal üretimi zayıflatmıştır. Tarih bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Su, medeniyetleri geliştirir; yanlış yönetimi ise onların ekonomik ve ekolojik temellerini zayıflatabilir.
TÜRKİYE’DE 66 YILIN YAĞIŞ REKORU: AKDENİZ VE MERSİN ÖNE ÇIKIYOR
Türkiye’den gelen son yağış verileri oldukça sevindirici. Meteoroloji Genel Müdürlüğüne göre, 1 Ekim 2025-30 Eylül 2026 dönemini kapsayan 2026 su yılında Türkiye genelinde metrekareye 741,6 kilogram yağış düştü. Bu miktar, uzun yıllar ortalaması olan 573,4 kilogramın yüzde 29, önceki yılın ise yüzde 76 üzerinde. Böylece son 66 yılın en yüksek yağış seviyesine ulaşıldı.
Burada su yılı, her yıl 1 Ekim’de başlayıp ertesi yıl 30 Eylül’de sona eren, yağışların ve su kaynaklarının değerlendirildiği 12 aylık dönemi ifade ediyor.
Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinin tamamında yağışlar normalin üzerinde gerçekleşti. En yüksek artış yüzde 45 ile Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da görülürken, bu bölgeleri Doğu Anadolu (%32), İç Anadolu (%30), Ege (%27), Karadeniz (%18) ve Marmara (%10) izledi.
Özellikle Akdeniz Bölgesi’ndeki artış dikkat çekici. Bölgede geçen yıl metrekareye 460,6 kilogram olan yağış miktarı, bu yıl 967,1 kilograma yükseldi. Böylece yağışlar uzun yıllar ortalamasına göre yüzde 45, önceki yıla göre yaklaşık yüzde 110 arttı. Akdeniz, Türkiye’nin en fazla yağış alan bölgesi olurken son 66 yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Mersin açısından da tablo oldukça önemli. Mersin çevresinde yağışlar uzun yıllar ortalamasının yüzde 60’ın üzerinde artış gösterdi. Bu gelişme, tarımsal üretim ve su kaynakları açısından önemli fırsatlar sunuyor.
SU YÖNETİMİ YALNIZCA BARAJLARDAN İBARET DEĞİLDİR
Yağmur berekettir. Su; hayat, tarımsal üretim, verimlilik, gıda güvenliği ve ekolojik sürdürülebilirlik demektir. Ancak yağışların artması, su kaynaklarının doğru yönetildiği anlamına gelmez.
Asıl mesele, suyu ve onu besleyen doğal ekosistemleri nasıl yönettiğimizdir. Su havzalarının imara açılması, uygun olmayan tarımsal faaliyetler, gölet ve baraj çevrelerinde sanayi ve yoğun turizm yapılaşması su kaynaklarını tehdit ediyor. Ormansızlaşma ve doğal bitki örtüsünün kaybı ise yağışın toprağa sızmasını azaltarak erozyon, yüzey akışı ve taşkın risklerini artırıyor. Dolayısıyla su yönetimi yalnızca barajların, akarsuların ve havzaların kontrolüyle sınırlı kalmamalı; ormanları, yeşil alanları ve sulak alanları koruyan bütüncül bir ekolojik anlayışa dayanmalıdır.
Aşırı yağışlar da yanlış arazi kullanımı ve yetersiz altyapıyla birleştiğinde ciddi ekonomik ve toplumsal kayıplar yaratabiliyor. Kentlerde dere yataklarının yapılaşmaya açılması, doğal su yollarının daraltılması ve betonlaşmanın yarattığı sorunları daha önce defalarca gündeme getirdik. Yağışın afete dönüşmesinde doğa kadar insan müdahalelerinin de payı bulunuyor.
ASIL BAŞARI SUYU KORUYABİLMEKTİR
66 yılın en yüksek yağışını görmek sevindirici. Ancak gerçek başarı, yağışın miktarında değil, suyu ve onu besleyen doğal ekosistemleri ne ölçüde koruyabildiğimizdedir. Çünkü suyun sürdürülebilir yönetimi, yalnızca bugünün ekonomik refahını değil, gelecek kuşakların yaşam hakkını da belirler
Prof. Dr. Erkan AKTAŞ
News
NEREDE YANLIŞ YAPIYORUZ?
Demokratik Siyaset ve Kurumsallaşma Üzerine Bir Özeleştiri
Siyasetten her geçen gün biraz daha uzaklaşıyorum. Siyasetin ilkelerden ve toplumsal sorumluluktan uzaklaşıp kişisel çıkarların ve güç ilişkilerinin öne çıktığı bir arenaya dönüştüğünü düşünüyorum. Siyasete yeniden dahil olmak gibi bir niyetim yok. Ancak aynı yanlışların tekrarlanması karşısında sessiz kalmak da mümkün değil.
İlk sorum şu: Partimizin ideolojisine, ilkelerine, örgütüne ve parti içi demokrasiye sahip çıkmadan bir belediye başkanına gerçekten sahip çıkabilir miyiz?
Parti içi demokrasi zayıflarken, ön seçim ve demokratik temsil mekanizmaları işlevsizleşirken neredeydik?
Sermaye ve çıkar gruplarının etkisi artarken, siyaset rant ilişkileri ve kişiler etrafında şekillenirken neden sessiz kaldık?
İktidarın biat kültürünü eleştirirken kendi partimizde eleştirinin dışlanmasına, yerel yönetimlerde liyakat yerine sadakatin öne çıkmasına neden itiraz etmedik?
Parti örgütleri demokratik yapılar olmaktan uzaklaşıp belediye başkanlarının etkisindeki teşkilatlara dönüşürken neredeydik?
Kendi içinde liyakati, şeffaflığı, demokratik temsili ve kurumsallaşmayı sağlayamayan bir siyasal yapı, topluma bunları nasıl vaat edebilir? İktidarın baskıları karşısında nasıl güçlü durabilir?
Elbette seçilmiş belediye başkanlarının demokratik hakları ve hukukun üstünlüğü savunulmalıdır. Ancak kişilere sahip çıkmak ile kurumları güçlendirmek farklı sorumluluklardır. Güçlü örgütler, kişiler değiştiğinde de demokratik işleyişini sürdürebilmelidir.
Aynı yöntemleri tekrarlayarak farklı sonuçlar beklemek gerçekçi değildir. Mesele yalnızca iktidara gelmek değil, siyasetin işleyiş biçimini de değiştirmektir.
Son olarak kendimize soralım: Kişilere sahip çıkarken kurumları ihmal ediyorsak, aslında neyi koruyoruz?
Prof. Dr. Erkan AKTAŞ
News
ODA VE BORSALAR DA AYNI TEHLİKE İÇİNDE
Politika üretmek kolay değildir. İster siyasi partilerde, ister oda ve borsalarda, ister meslek örgütlerinde olsun; bilgi, birikim, emek, zaman ve her şeyden önemlisi idealizm gerektirir.
Siyasetin yıllardır yaşadığı temel sorunlardan biri, idealizm ve liyakat geri çekilirken para, güç, çevre ve kişisel beklentilerin daha fazla öne çıkmasıdır. Nitelikli insanların bir bölümü uzaklaştıkça siyaset, iyilerin alanı boşalttığı, farklı çıkarların bu alanı doldurduğu bir yapıya dönüşme riski taşır.
Oda ve borsalar da bugün aynı tehlikeyle karşı karşıya.
Bir tarafta emeği ve sorumluluğu çok, kişisel getirisi sınırlı bazı meslek örgütlerinde aday bulmak zorlaşıyor; aynı kişiler yıllarca görevde kalıyor, kurumlar giderek körelebiliyor. Diğer tarafta ekonomik ve siyasal nüfuzun, görünürlüğün, seyahatin, temsilin ve çeşitli pozisyonların bulunduğu oda ve borsalarda ciddi bir aday enflasyonu yaşanıyor.
Elbette çok aday olması sorun değildir. Rekabet ve yenilenme değerlidir. Asıl mesele aday sayısı değil, aday olma motivasyonudur.
İnsanlar ne vermek için aday oluyor, ne almak için?
Bugün gördüğüm fotoğraf beni iyimser kılmıyor. Oda ve borsaların daha nitelikli, üretken ve kapsayıcı bir yapıya ilerlemesinden çok, siyasi partilerin yıllar içinde yaşadığı aşınmaya benzer bir sürece sürüklenmesinden kaygı duyuyorum.
Çünkü mesele kimin hangi koltuğa oturacağı değildir. Asıl mesele, o koltuğa hangi birikimle, hangi amaçla ve ne üretmek için talip olunduğudur.
Siyasetin yaşadığı nitelik kaybını oda ve borsalarda da yaşamayalım. Makamlar geçicidir; kurumlara bırakılan değer kalıcıdır.
Prof. Dr. Erkan AKTAŞ