Türkiye’de Ekonominin Görünmeyen Enflasyonu: Güvensizlik

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de Ekonominin Görünmeyen Enflasyonu: Güvensizlik

Bir ülkenin ekonomisini yalnızca döviz kuru, faiz oranları ya da büyüme rakamları belirlemez.

Ekonomilerin görünmeyen bir omurgası vardır; güven.

Eğer bir toplumda adalet duygusu aşınmışsa, liyakat geri plana itilmişse, hukuk kişilere göre değişiyorsa; o ülkenin yalnızca demokrasisi değil, ekonomisi de ağır bir yorgunluğun içine sürüklenir.

Çünkü sermaye sadece parayı sevmez; öngörülebilirliği, güveni ve hukuku da sever.

Son yıllarda Türkiye’de yaşanan yolsuzluk iddiaları, hukuksuzluk tartışmaları ve derinleşen adaletsizlik algısı, yalnızca siyasal hayatı değil, üretimden yatırıma, ticaretten iş dünyasının psikolojisine kadar her alanı etkilemektedir.

Bir ülkede hukuk zedelenirse, ilk önce vicdanlar yorulur; ardından piyasalar tedirginleşir.

Ekonomik krizlerin çoğu rakamlarla başlar sanılır. Oysa bazı krizler, insanların devlete olan inancını kaybetmesiyle başlar. Bir yatırımcı, yarın kuralların değişmeyeceğine inanmak ister. Bir sanayici, emeğinin ve yatırımının hukuk tarafından korunacağını bilmek ister. Genç bir girişimci ise bilgi ve yeteneğiyle yükselebileceği adil bir sistem arar.

Ancak yolsuzluğun normalleştiği toplumlarda başarı; bilgiyle, üretimle ve emekle değil, ilişki ağlarıyla ölçülmeye başlanır.

İhaleler şeffaflığını kaybeder, kamu kaynakları toplumun ortak yararı yerine belirli çevrelerin çıkarlarına yönelir. Böyle dönemlerde dürüst iş insanları rekabet edemez hale gelir. Çünkü adil rekabetin olmadığı yerde piyasa ekonomisi değil, ayrıcalık ekonomisi oluşur.

Bu durum yalnızca ekonomik dengeleri bozmaz; toplumsal ahlakı da sessizce aşındırır.

Bir fabrikanın bacası tütse bile, eğer o ülkede gençler geleceklerini başka ülkelerde arıyorsa, orada görünmeyen bir çöküş başlamış demektir. Beyin göçü artık sadece akademisyenlerin ya da bilim insanlarının hikâyesi değildir. İyi yetişmiş mühendisler, yazılımcılar, doktorlar, sanatçılar ve nitelikli iş gücü; kendilerine değer veren, haklarını koruyan ülkelere yönelmektedir.

Çünkü insan yalnızca maaş için değil, adalet duygusu için de yaşar.

Hukuksuzluğun yaygınlaştığı toplumlarda ekonomi kırılganlaşır. Yargıya güvenin azalması, yatırım ortamını bozar. Yerli sermaye beklemeye geçer, yabancı yatırımcı mesafe koyar. Üretim azalır, işsizlik artar, gelir dağılımı bozulur. Bir süre sonra geniş halk kesimleri yoksullaşırken, küçük bir azınlığın hızla zenginleşmesi toplum vicdanında derin yaralar açar.

En tehlikeli olan ise, bu tablonun zamanla sıradanlaşmasıdır.

İnsanlar adaletsizliğe uzun süre maruz kaldığında, önce öfkelenir, sonra yorulur, en sonunda alışır. İşte toplumların çürümesi tam da burada başlar. Çünkü bir ülkede dürüst insanlar sessizleşmişse, korku özgürlüğün önüne geçmişse ve gençler umut yerine kaygıyla büyüyorsa; ekonomik göstergelerde yazmayan büyük bir kriz yaşanıyor demektir.

Türkiye’nin güvensizlik ekseninde bulunması güveni zedelemektedir. CDS oranlarının yükselmesi; hukuki belirsizliklerin, ekonomik kırılganlıkların ve yönetim risklerinin arttığına dair güçlü bir işaret olarak görülür.

Güvenin zedelendiği bir ortamda borçlanma maliyetleri artar, yatırımcı çekimser davranır ve bunun bedelini en sonunda üretici, sanayici ve geniş halk kesimleri öder.

Türkiye’nin 5 yıllık CDS primi bugün itibarıyla yaklaşık 235 baz puan seviyesinde seyrediyor. Bu veri, uluslararası piyasalarda Türkiye’nin borçlanma risk algısını gösteren en önemli göstergelerden biri kabul ediliyor.

Oysa güçlü ekonomilerin temelinde yalnızca göstergeler ve sermaye değil; hukuk devleti, şeffaflık, liyakat ve toplumsal güven vardır.

Kalkınma, yalnızca beton binalarla, göstergelerin algısıyla değil, adalet duygusuyla mümkündür. Hukukun üstünlüğünün korunduğu ülkelerde yatırım artar, üretim güçlenir, toplumsal huzur derinleşir. Çünkü adalet, ekonominin de vicdanıdır.

Bugün Türkiye’nin en büyük ihtiyacı yalnızca ekonomik reformlar değil; aynı zamanda güven duygusunu yeniden inşa edecek ahlaki ve hukuki bir restorasyondur.

Şeffaf yönetim anlayışı, bağımsız yargı, liyakate dayalı kamu sistemi ve hesap verebilir kurumlar; yalnızca demokrasiyi değil, ekonomik istikrarı da ayakta tutar.

Unutulmamalıdır ki bir ülkeyi ayakta tutan sadece köprüler, yollar, fabrikalar değildir. Asıl mesele, insanların aynı geleceğe inanabilmesidir.

Ve adaletin olmadığı yerde, hiçbir ekonomi uzun süre ayakta kalamaz.

Bedrettin GÜNDEŞ Sosyolog / Yazar