SORU: Yolların özelleştirilmesi beka sorunu mudur?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

4 Eylül 2026 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanımızın imzaladığı 11750 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’na göre:

15 Temmuz Şehitler Köprüsü ile

Fatih Sultan Mehmet Köprüsü olmak üzere 2 boğaz köprüsü;

Edirne-İstanbul-Ankara Otoyolu,

Pozantı-Tarsus-Mersin Otoyolu,

Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu,

Toprakkale-İskenderun Otoyolu,

Gaziantep-Şanlıurfa Otoyolu,

İzmir-Çeşme Otoyolu,

İzmir-Aydın Otoyolu,

Niğde-Pozantı Otoyolu olmak üzere 8 otoyol;

Gaziantep Çevre Otoyolu ve

Bursa Çevre Otoyolu’nun Çağlayan Kavşağı-Yenişehir Kavşağı arasındaki bölümü olmak üzere 2 çevre yolunun 30 yıllığına özelleştirilmesine karar verildi.

*****

Sıra dışı bir karar öncelikle. Biliyorum; çok da konuşulacak üzerine. Savunacaklar neresini savunacaklar bilmiyorum ama itiraz eden çok olacak. Etkisini umarım yoğun bir şekilde yaşamayız. Zira, “beka” diyorlar adına…

Soru basit: (Otosuna, çevresine, önce yapılanına, sonrasına, kılına, tüyüne girmeden basitçe) Yolların özelleştirilmesi beka sorunu mudur?

Böyle yazın lütfen; o çok akıllı, her şeyi sorduğunuz, danıştığınız Yapay Zeka denen arkadaşa. Efenim, bunu sorunca o akıl küpü arkadaşa, ne dediği aşağıda:

*****

SORU: Yolların özelleştirilmesi beka sorunu mudur?

YAPAY ZEKÂ CEVABI:

Yolların özelleştirilmesi konusunun bir beka sorunu olup olmadığı, devlet yönetimi, ekonomi ve millî güvenlik doktrinlerinde en çok tartışılan konulardan biridir. Bu durum tek bir mutlak doğruyla açıklanamaz; çünkü konunun hem ciddi milli güvenlik riskleri (beka tehditleri) barındıran boyutları hem de devlete ekonomik ve lojistik güç sağlayan avantajları bulunur.

Ulaştırma hatları uluslararası hukukta ve siber/fiziki güvenlik stratejilerinde artık “Kritik Altyapı Sektörü” olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, yolların özelleştirilmesinin neden bir beka sorununa dönüşebileceği ve hangi durumlarda stratejik bir araç olabileceği şu başlıklarla özetlenebilir:

Neden Bir Beka Sorunu Olarak Görülür? (Riskler)

1.Egemenlik ve Doğrudan Kontrol Kaybı:

Yollar, devletin fiziki varlığının ve gücünün taşradaki en büyük göstergesidir. Kritik bir yol ağının, köprünün ya da çevre yolunun işletme hakkının özel şirketlere, hele ki yabancı ortaklı konsorsiyumlara geçmesi, kriz anlarında devletin kendi topraklarındaki hareket kabiliyetini ve karar alma bağımsızlığını kısıtlama riski taşır.

2.Askeri İntikal ve Seferberlik Riski:

Savaş, terör veya doğal afet gibi durumlarda ordunun ve lojistik unsurların yolları ücretsiz, sınırsız ve öncelikli kullanması gerekir. Özel bir şirketin maliyet, sigorta veya işletme protokolleri gerekçesiyle çıkarabileceği en ufak bir bürokratik ya da fiziki engel, askeri zafiyete ve dolayısıyla doğrudan bir beka sorununa yol açabilir.

3.Finansal Sürdürülebilirlik ve Kaynak Transferi:

Özellikle “Yap-İşlet-Devret” modellerinde verilen araç geçiş garantileri, devlet hazinesine uzun vadeli ve büyük yükler getirebilir. Kritik ulaşım hatlarından elde edilen gelirlerin uzun yıllar boyunca kamudan özele veya yurt dışına transfer edilmesi, devletin ekonomik bağımsızlığını (ki ekonomik güç bekanın temelidir) zayıflatabilir.

4.Toplumsal Huzursuzluk ve Bölünme Riski:

Yolların yüksek ücretli olması, ülkenin belirli bölgeleri arasında seyahat eden vatandaşlar veya ticari taşımacılar için ekonomik bir bariyer oluşturur. Kamu hizmetine erişimin paraya endekslenmesi halkın devlete olan bağlılığını zedeleyebilir, iç sosyal barışı riske atabilir.

Hangi Durumlarda Beka Sorunu Değil, Stratejik Bir Kazançtır? (Avantajlar)

Özelleştirme ve kamu-özel ortaklığı savunucularına göre ise bu süreç tam tersine devletin bekasını güçlendirir:

1.Devletin Mali Yükünün Azalması:

Devlet, devasa altyapı projelerine milyarlarca dolar harcamak yerine bu kaynağı savunma sanayii, eğitim, sağlık ve siber güvenlik gibi doğrudan bekayı ilgilendiren alanlara aktarabilir.

2.Modernizasyon ve Teknolojik Hız:

Özel sektör, yolların bakımını, akıllı ulaşım sistemlerinin entegrasyonunu ve lojistik verimliliği kamu bürokrasisine göre çok daha hızlı ve yenilikçi şekilde yönetebilir. Güçlü altyapı, güçlü bir ekonomi doğurur.

3.Uluslararası Ticaret ve Jeopolitik Güç:

Küresel standartlarda inşa edilen otoyollar, ülkeyi uluslararası ticaret koridorlarının vazgeçilmez bir durağı haline getirerek devletin jeopolitik önemini ve diplomatik dokunulmazlığını artırır.

Sonuç: “Denetlenen” Özelleştirme Beka Sorunu Yaratır mı?

Yolların özelleştirilmesinin bir beka sorununa dönüşmemesi, devletin imzaladığı sözleşmelerdeki “Kırmızı Çizgilere” ve “Egemenlik Maddelerine” bağlıdır.

Eğer devlet;

Savaş, afet ve millî güvenlik durumlarında yolların kontrolünü koşulsuz ve tazminatsız olarak tek taraflı devralma hakkını saklı tutuyorsa,

Yabancı devletlerin veya onların paravan şirketlerinin kritik geçiş noktalarında (Boğaz köprüleri, sınır kapısı bağlantıları vb.) stratejik hisse sahibi olmasını engelliyorsa,

Fiyatlandırma mekanizmasını halkı sömürmeyecek ve iç ticareti tıkamayacak şekilde sıkı denetliyorsa,

bu durum bir beka sorunundan ziyade bir ekonomik tercih olarak kalır. Ancak denetimin yetersiz olduğu, egemenlik haklarının şirket çıkarlarının gerisinde kaldığı senaryolarda, yolların özelleştirilmesi doğrudan bir milli güvenlik ve beka krizine zemin hazırlayabilir.

*****

Yapay da olsa zekâsı, çok akıllı da olsa bu arkadaş; yolu yeni yapılacak yol olarak algıladı gördüğünüz gibi, yapılmışı-olmuşu değil. Çünkü yapılmışı-olmuşunu özelleştirecek kadar… Neyse, bu da O’nun zekâsının kıtlığı diiyim; ne diiyim?

Hâlbuki, hâlbukisi yok; yorum da yok.

Bu arada dip not: Yaklaşık 7 ay önce, şubat ayında, Meclis’te İYİ Parti ve CHP’nin “Köprü ve otoyollar özelleştirilecek” iddiasına ilişkin araştırma önerisi AKP-MHP oylarıyla reddedilmişti efenim.

Paylaşım bu kadar…

BAHA AKINER