Dijital platformlarda denetimsizlik! İçerikler başıboş, reklam sınırsız

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Dijital platformlarda içerik ve reklam denetimi tartışmaları büyürken, geleneksel medya kuruluşları çok daha sıkı kurallarla yayın yapıyor. Televizyon kanalları reklam sürelerinden içerik denetimine kadar çeşitli yükümlülüklere tabi tutulurken, dijital mecralarda milyarlarca dolarlık reklam ekonomisi giderek daha az denetlenen bir alana dönüşüyor. Peki dijital dünyanın devleri neden geleneksel medyanın tabi olduğu kuralların dışında kalıyor? İşte detaylar…

Dijital platformlarda içeriklerin nasıl denetlendiği, hangi reklamların ne kadar süreyle ve hangi koşullarda yayınlandığı tartışma konusu olurken, milyarlarca dolarlık dijital reklam ekonomisi giderek büyüyor.

Geleneksel medya kuruluşları ise içerik denetiminden reklam sürelerine, lisans bedellerinden vergilere kadar çok sayıda düzenlemeye tabi tutuluyor. YouTube, sosyal medya ve diğer dijital platformların farklı kurallarla faaliyet göstermesi ise “aynı reklam pastasında yarışan mecralar neden aynı kurallara tabi değil?” sorusunu gündeme getiriyor.

Üstelik mesele yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Dünyada reklam gelirleri hızla dijital platformlara kayarken, geleneksel medyanın reklam pastasındaki payı giderek azalıyor. Bir yanda gazeteci çalıştıran, haber merkezleri kuran ve içerik üretiminin maliyetini üstlenen medya kuruluşları, diğer yanda kullanıcı trafiği ve algoritmalar üzerinden büyüyen küresel platformlar bulunuyor. Reklam gelirlerindeki bu büyük dönüşüm, beraberinde “dijital dünyanın devleri gerçekten ne kadar denetleniyor?” tartışmasını da getiriyor.

AVRUPA’DA REKLAM PASTASININ YÜZDE 64’Ü DİJİTALDE

Avrupa Konseyi tarafından 2026 yılında yayımlanan Key Trends raporu, medya sektöründeki dönüşümün boyutunu ortaya koydu. Raporda yer alan verilere göre Avrupa’daki toplam reklam harcamaları 2024 yılında 166,3 milyar Euro’ya ulaştı. Bunun 106,7 milyar Euro’luk bölümünü internet reklamları oluşturdu. Böylece dijital reklamların toplam reklam harcamalarındaki payı yüzde 64’e yükseldi. Bu oran 2015 yılında yüzde 34 seviyesindeydi.

Aynı rapor, geleneksel medyanın reklam pastasındaki kaybını da gözler önüne serdi. Gazete ve dergilerin toplam reklam harcamalarındaki payı 2015 yılında yaklaşık yüzde 23 seviyesindeyken, 2024’te yüzde 8’e kadar geriledi. Televizyonun payı da aynı dönemde yüzde 30’dan yüzde 17’ye düştü.

Avrupa Konseyi’nin değerlendirmesine göre bu dönüşümde YouTube, Facebook, Instagram ve TikTok gibi dijital platformların kullanıcıların günlük medya tüketimindeki ağırlığının artması önemli rol oynuyor. Reklam verenler açısından dijital platformları cazip hale getiren unsurların başında ise kullanıcı davranışlarının ölçülebilmesi, reklamların belirli kitlelere yönlendirilebilmesi ve kampanya sonuçlarının daha kolay takip edilebilmesi geliyor.

Böylece reklam pastasının dijitale kayması, yalnızca Türkiye’de sektör temsilcilerinin dile getirdiği bir sorun olmaktan çıkıyor. Avrupa’daki veriler de reklam ekonomisinin merkezinin geleneksel medyadan dijital platformlara doğru hızla kaydığını gösteriyor.

ABD merkezli pazar araştırma kuruluşu eMarketer’ın Nisan 2026 tahminine göre, Meta’nın bu yıl dünya genelindeki net reklam gelirinin 243,46 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Google’ın reklam gelirinin ise 239,54 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği öngörülüyor.

eMarketer’ın hesaplamalarına göre Meta’nın küresel reklam harcamalarındaki payının yüzde 26,8’e, Google’ın payının ise yüzde 26,4’e ulaşması bekleniyor. Böylece iki teknoloji şirketinin tek başına küresel dijital reklam ekonomisinin yarısından fazlasına yakın bir bölümünü kontrol etmesi öngörülüyor.

Bu rakamlar, reklam ekonomisinin neden giderek birkaç büyük teknoloji şirketinin çevresinde toplandığını da ortaya koyuyor. Reklam verenler, kullanıcıların yoğun olarak bulunduğu, hedefleme imkanlarının daha yüksek olduğu ve reklam performansının ölçülebildiği dijital mecralara yönelirken, geleneksel medya kuruluşları aynı reklam pastasından giderek daha küçük bir pay almak zorunda kalıyor.

Ortaya çıkan tablo ise önemli bir soruyu beraberinde getiriyor: Milyarlarca dolarlık reklam gelirini yöneten dijital platformlarla, gazeteci çalıştıran, haber merkezleri kuran ve içerik üretiminin maliyetini üstlenen geleneksel medya kuruluşları gerçekten aynı rekabet koşullarında mı faaliyet gösteriyor?

İÇERİKTE FARKLI, REKLAMDA FARKLI DENETİM

Türkiye’deki tartışmanın boyutu yalnızca reklam gelirleriyle sınırlı değil. Dijital platformlardaki içeriklerin denetlenmesi de geleneksel medya ile dijital mecralar arasındaki en önemli farklardan biri olarak öne çıkıyor.

Ulusal televizyon kanalları ve haber siteleri yayınladıkları içerikler nedeniyle çeşitli denetim mekanizmalarına tabi tutulurken, dijital platformlarda içeriklerin yayılma biçimi büyük ölçüde platformların kendi politikaları ve algoritmaları üzerinden şekilleniyor.

Şiddet, suç, cinsellik, istismar ve uyuşturucu kullanımını özendirebilecek içeriklerin yanı sıra çocukların ve gençlerin karşılaşabileceği yayınlar da tartışmanın önemli başlıkları arasında yer alıyor.

Özellikle algoritmaların kullanıcıların daha önce izlediği içeriklere benzer yayınları yeniden karşılarına çıkarması, çocukların ve gençlerin belirli içeriklere tekrar tekrar maruz kalmasına ilişkin endişeleri artırıyor. Buradaki tartışma yalnızca bir içeriğin platformda bulunup bulunmamasıyla sınırlı kalmıyor; hangi içeriğin algoritma tarafından öne çıkarıldığı da önem taşıyor.

‘ÇOCUKLAR ALGORİTMALARA KARŞI KORUNMALI’

CNN Türk’e değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Ali Murat Kırık, dijital platformların küresel şirketler olmasının denetimden bağımsız hareket etmeleri anlamına gelmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Kırık, özellikle çocukların ve gençlerin korunması konusunda daha etkili mekanizmalara ihtiyaç olduğunu belirtirken, dijital platformlarda algoritmaların hangi içerikleri öne çıkardığının da incelenmesi gerektiğini ifade ediyor. İngiltere’deki uygulamaları örnek gösteren Kırık, dijital platformların küresel ölçekte faaliyet göstermesinin devletlerin düzenleme ve denetleme yetkisini ortadan kaldırmaması gerektiğini savunuyor.

İngiltere’de iletişim ve medya düzenleyicisi olarak görev yapan Ofcom’un dijital platformlara yönelik kuralları; çocukların korunması, yasa dışı içerikler, yaş doğrulama ve platformların risk değerlendirmeleri gibi alanları kapsıyor.

Kırık’a göre Türkiye’de de geleneksel yayıncılıkta uygulanan denetim anlayışının dijital dünyanın şartları doğrultusunda yeniden ele alınması gerekiyor. Ancak burada mesele yalnızca hangi içeriğin yayınlandığı değil. Reklam verenin hangi mecrada, hangi koşullarda ve ne kadar süreyle reklam yayınlayabildiği de rekabetin önemli bir parçasını oluşturuyor.

‘KURAL HERKES İÇİN AYNI OLMALI’

SODİMER Başkanı Prof. Dr. Levent Eraslan da dijital platformlarla yerli medya arasındaki ekonomik ve düzenleyici farklılıklara dikkat çekiyor. Eraslan, Türkiye’de faaliyet gösteren medya kuruluşlarının vergi, sosyal güvenlik, telif, istihdam ve içerik üretimi gibi çok sayıda mali yükümlülüğü bulunduğunu belirterek, Türkiye’den gelir elde eden küresel platformların da bu ekonomik faaliyetin karşılığında adil bir katkı sağlaması gerektiğini ifade ediyor.

Dijital reklam pastasının çok büyük bölümünün birkaç küresel platformun kontrolünde olmasının yalnızca medya kuruluşlarını değil, reklam verenleri de ilgilendirdiğini belirten Eraslan, programatik reklamcılığın daha şeffaf hale getirilmesi gerektiğini savunuyor.

Eraslan’a göre tüketici hakları, çocukların korunması, kişisel verilerin kullanılması ve reklam standartları konusunda yerli ve yabancı şirketler arasında farklı uygulamalar bulunmamalı.
Bu noktada temel yaklaşımın “kural herkes için aynı olmalı” anlayışı olması gerektiğini vurgulayan Eraslan, dijital platformlarla geleneksel medya arasındaki düzenleyici farkın yeniden ele alınması gerektiğine dikkat çekiyor.

KÜRESEL PLATFORMLARIN GÜCÜ

Geleneksel medya kuruluşları açısından sorun yalnızca reklam gelirlerinin azalması değil. Reklam pastasının küçülmesi, doğrudan haber üretiminin sürdürülebilirliğiyle de bağlantılı.
Bir televizyon kanalının veya haber kuruluşunun gelir modeli; muhabirden kameramana, editörden teknik personele kadar çok sayıda çalışanın istihdam edilmesini gerektiriyor. Haber üretiminin maliyeti, dijital platformlarda elde edilen reklam gelirlerinin yerel medyaya nasıl yansıdığı sorusunu daha da önemli hale getiriyor.

Küresel teknoloji şirketlerinin Türkiye’deki faaliyetlerinin önemli bölümü ise daha merkezi bir yapıya sahip. Reklam satışından teknik hizmetlere kadar birçok faaliyet küresel merkezlerden yürütülürken, elde edilen reklam gelirlerinin yerel medya kuruluşlarında olduğu gibi doğrudan haber üretimine ve geniş ölçekli istihdama dönüşmediği eleştirileri yapılıyor.

Bu nedenle sektör temsilcilerinin üzerinde durduğu soru yalnızca “dijital platformlar ne kadar kazanıyor?” değil. Aynı zamanda bu ekonomik büyüklüğün faaliyet gösterilen ülkedeki medya ekosistemine, gazeteciliğe ve istihdama ne kadar katkı sağladığı da sorgulanıyor.

AVUSTRALYA’DA DİJİTAL PLATFORMLARA YENİ MODEL

Türkiye’de tartışılan bu başlıkların benzerleri dünyanın farklı ülkelerinde de gündemde. Bunun dikkat çekici örneklerinden biri ise Avustralya.

Avustralya Başbakanlığı’nın 28 Nisan 2026 tarihli açıklamasına göre, hükümet büyük dijital platformlarla yerel haber kuruluşları arasındaki ekonomik dengesizliği azaltmak amacıyla yeni bir sistem üzerinde çalışıyor.

Taslak düzenlemede Google, Meta ve TikTok gibi büyük platformların Avustralya’daki haber kuruluşlarıyla ticari anlaşmalar yapması teşvik ediliyor. Anlaşma yapmayan platformların ise gelirleri üzerinden mali bir yükümlülükle karşılaşması öngörülüyor.

Hükümet, sistemden elde edilecek kaynağın yeniden haber medyasına aktarılmasını ve böylece gazeteciliğin sürdürülebilirliğine katkı sağlanmasını amaçlıyor. Modelin dikkat çekici tarafı ise dijital platformların reklam ve kullanıcı trafiğinden elde ettiği ekonomik gücün bir bölümünün yerel gazeteciliğin sürdürülebilirliğine yönlendirilmesinin hedeflenmesi. Ancak Avustralya’daki düzenleme teknoloji şirketlerinin itirazıyla karşılaşıyor.