Bütçeye Bakınca Bir Devletin Vicdanını Görürüm

Bütçeye Bakınca Bir Devletin Vicdanını Görürüm

Vergi Toplamak Kolay; Zor Olan Geleceği İnşa Etmek

Mehmet Öğütçü

Meslek hayatım boyunca kırk yılı aşkın süre boyunca dünyanın farklı coğrafyalarında çalıştım. Devlet başkanlarıyla, başbakanlarla, maliye ve enerji bakanlarıyla, uluslararası finans kuruluşlarının yöneticileriyle aynı masada bulundum. Petrol zengini ülkeler de gördüm, doğal kaynağı neredeyse hiç olmayan ama dünyanın en müreffeh ekonomileri arasına girmeyi başarmış ülkeler de. Yoksulluk çizgisinin altında olanları da.

Bana sık sık şu soru sorulur: “Bir ülkenin başarılı olup olmayacağını nasıl anlarsınız?”

Cevabım yıllardır değişmedi. Uzun siyasi konuşmaları dinlemem.

Seçim meydanlarındaki vaatlere de fazla takılmam. Önce bütçesine bakarım. Çünkü bütçe, bir devletin gerçek karakterini ele veren en dürüst belgedir.

Bütçeler Yalan Söylemez

Siyasetçiler her şeyi vaat edebilir.

Daha fazla özgürlük…

Daha fazla refah…

Daha fazla yatırım…

Daha fazla adalet…

Fakat sonunda bütün bu vaatlerin samimiyetini gösteren tek belge vardır: Devlet bütçesi.

Çünkü bütçe yalnızca gelir ve gider cetveli değildir.

Bir ülkenin siyasi felsefesidir. Ekonomik stratejisidir. Ahlaki pusulasıdır. Ve gelecek tasavvurudur.

Bir hükümet gerçekten neye inanıyorsa, parasını da oraya harcar. Bu nedenle bana bir ülkenin bütçesini gösterin; size o ülkenin nasıl bir gelecek hayal ettiğini söyleyeyim.

Girin TBMM’de bütçe görüşmelerini, tutanaklarını ve kesinleşen bütçeyi izleyin, okuyun.

Milletin Parası, Milletin Geleceği

Devletin harcadığı hiçbir para kendisine ait değildir.

O para vatandaşın ödediği vergidir. Çocuklarımız adına alınan kamu borcudur. Millet adına yönetilen ortak servettir.

Dolayısıyla bütçedeki her kuruş, aslında vatandaşın emanetidir. Devlet sadece bizim adımıza bu emaneti yönetir.

İşte bu yüzden bütçe hazırlamak yalnızca teknik bir muhasebe işi değildir. Aynı zamanda büyük bir ahlaki sorumluluktur.

Her bütçe bana şu soruyu sordurur: Bu ülke gerçekten neyi önceliyor?

Çocuklarını mı? Bilimi mi? Eğitimi mi? Teknolojiyi mi? Üretimi mi? Altyapıyı mı?

Yoksa yalnızca bugünü mü kurtarmaya çalışıyor? Kendi menfaat gruplarına ayrıcalık mı sağlıyor?

Çünkü gelecek, önce bütçede yazılır.

Bir Bütçe, Aslında Bir Medeniyet Tercihi

Bugün dünyanın en başarılı ekonomilerinin ortak özelliği petrol zengini olmaları değildir.

İnsan sermayelerine yatırım yapmalarıdır.

En iyi üniversiteler…

Araştırma merkezleri…

Yapay zekâ…

Yarı iletken teknolojileri…

Mesleki eğitim…

Bilim…

İnovasyon…

Hukukun üstünlüğü…

İşte çağımızın gerçek zenginliği bunlardır.

Bir zamanlar ülkelerin kaderini petrol belirliyordu. İmalat, hizmetler belirliyordu. Bugün ise veriyi yöneten, çip üreten, yapay zekâ geliştiren ve dünyanın en yetenekli insanlarını kendine çekebilen ülkeler öne çıkıyor.

Peki bizim bütçelerimiz bu büyük dönüşümü ne kadar yansıtıyor?

İşte asıl sorgulamamız gereken budur.

Vergi Güvenle Toplanır, Korkuyla Değil

Vergiye hiçbir zaman karşı olmadım. Vergisiz devlet olmaz. Güçlü eğitim…Sağlık…Adalet…Savunma…Altyapı…

Bunların hepsi vergiyle finanse edilir.

Ancak vatandaş ödediği verginin karşılığını görebilmelidir.

Kaliteli okul…

İşleyen adalet…

Güvenli şehir…

Temiz çevre…

Etkin kamu hizmeti…

Şeffaf yönetim…

Vergi, vatandaş ile devlet arasındaki en önemli güven sözleşmesidir.

Sorun vergi değil.Sorun, vatandaşın giderek daha fazla şu soruyu sormaya başlamasıdır:

“Ben gerçekten ödediğim verginin karşılığını alıyor muyum?”

Son yıllarda özellikle dolaylı vergilerin ağırlığı, otomobil ve akaryakıt üzerindeki yüksek vergi yükü, artan harçlar ve idari para cezaları bu tartışmayı daha görünür hâle getirdi.

Ekonomi büyüyerek mi gelir üretiyor?

Yoksa yeni vergiler ve tahsilatlar bütçenin temel dayanağı mı oluyor?

Bu soruyu sormak muhalefet değil, vatandaşlık görevidir.

Cezanın Amacı Gelir Değil, Adalet

Aynı durum trafik cezalarında da karşımıza çıkıyor.

Hiç kuşkusuz kurallar uygulanmalıdır.

Can güvenliği her şeyden önce gelir.

Hız sınırları korunmalıdır.

Vergi borçları tahsil edilmelidir.

Ancak vatandaş denetimin temel amacının güvenliği sağlamak olduğuna inanmalıdır.

Devletin amacı ceza kesmek değil, suçun ve ihlalin oluşmasını önlemek olmalıdır.

Kamu alacaklarında da aynı anlayış geçerlidir.

Devlet alacağını elbette tahsil edecektir.

Ancak gecikme faizleri, yaptırımlar ve tahsilat yöntemleri dürüst mükellefi ekonomik hayatın dışına itecek ölçüde ağırlaştığında yalnızca borçlu değil, ekonomik güven de zarar görür.

Devlet korkuyla değil, güvenle güçlenir.

Tasarruf Önce Devlette Başlamalı

Vatandaştan fedakârlık istemek kolaydır.

Asıl zor olan devletin kendisinin fedakârlık yapmasıdır.

İsraf gerçekten azaltılıyor mu?

Her kamu yatırımı ekonomik ve sosyal fayda açısından ölçülüyor mu?

Her kurum hesap veriyor mu?

Şeffaflık gerçekten uygulanıyor mu?

Verimsiz harcamalar gözden geçiriliyor mu?

İyi maliye yönetimi yalnızca daha fazla gelir toplamak değildir.

Daha akıllı harcamaktır.

Daha az israf etmektir.

Daha çok değer üretmektir.

Geleceğin İktidarlarına Açık Bir Çağrı

Bu yazı yalnızca bugünün yöneticilerine yönelik değil. Yarın bu ülkeyi yönetmeye talip olan herkese de yönelik.

İktidarlar değişebilir. Partiler değişebilir. Koalisyonlar kurulabilir. Ama Türkiye’nin stratejik öncelikleri değişmemelidir.

Bütçenin merkezinde insan olmalıdır.

Bilim olmalıdır.

Teknoloji olmalıdır.

Üreten girişimci olmalıdır.

Kadınlar ve gençler olmalıdır.

Yeşil dönüşüm olmalıdır.

Dijital ekonomi olmalıdır.

Hukukun üstünlüğü olmalıdır.

Çünkü güçlü devlet, en çok vergi toplayan değil; vatandaşına en yüksek değeri üreten devlettir.

Bana Bütçeni Göster, Sana Geleceğini Söyleyeyim

Bugün kendimize yalnızca iki soru sormamız yeterli. Ödediğimiz vergiler gerçekten çocuklarımızın geleceğine yatırım olarak mı dönüyor?

Ve ikinci soru: Devlet, vatandaştan daha fazlasını istemeden önce elindeki kaynakları gerçekten en verimli şekilde kullandığını gösterebiliyor mu?

Bu sorular yalnızca bugünkü iktidar için değildir.

Yarın bu ülkeyi yönetmeye talip olacak herkes için de geçerlidir.

Çünkü bütçe, iktidarların değil devletin hafızasıdır.

Günü kurtarmak için hazırlanamaz.

Geleceği kurmak için hazırlanmalıdır.

Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılında artık ihtiyacımız olan şey daha fazla vergi, daha fazla ceza veya daha fazla borç değildir.

İhtiyacımız olan; daha üretken bir ekonomi, daha güçlü kurumlar, daha nitelikli eğitim, daha fazla bilim ve teknoloji, daha yüksek verimlilik ve kamu kaynaklarını millet adına kullandığının hesabını veren bir devlettir.

Ben hâlâ aynı kanaatteyim.

Bir ülkenin nasıl yönetildiğini anlamak istiyorsanız liderlerin konuşmalarından önce bütçesine bakın.

Çünkü bütçeler yalnızca rakamları değil; bir milletin vicdanını, aklını ve geleceğe dair hayalini yazar.

MEHMET ÖĞÜTÇÜ