KENT KONSEYİ’NDEN ÇEVRECİ ADIM…

KENT KONSEYİ’NDEN ÇEVRECİ ADIM…

 Doğu Akdeniz’in Geleceği İçin Ortak Akıl: Mersin’de Deniz Kirliliği, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Masaya Yatırıldı

Mersin Kent Konseyi ev sahipliğinde gerçekleştirilen “Doğu Akdeniz’de Deniz Kirliliği, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler” başlıklı Uzmanlar Toplantısı, Mersin’in ve Doğu Akdeniz’in giderek daha önemli hale gelen çevre sorunlarından birinin bilimsel, kurumsal ve çok disiplinli bir anlayışla ele alınması açısından önemli bir buluşma oldu.

Deniz kirliliği artık yalnızca denizin yüzeyinde görülen atıklarla sınırlı bir çevre sorunu değildir. Kıyılarda biriken plastikler, denizlere ulaşan evsel ve endüstriyel atıklar, tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan kirleticiler, atık su süreçleri ve gözle görülemeyecek kadar küçük parçacıklara dönüşen mikroplastikler; deniz ekosistemlerini, canlı yaşamını, balıkçılığı, gıda güvenliğini, turizmi ve nihayetinde insan sağlığını ilgilendiren çok boyutlu bir sorun alanı oluşturmaktadır.

Bu nedenle Mersin Kent Konseyi tarafından gerçekleştirilen toplantının önemi, yalnızca bir çevre toplantısı yapılmış olmasından değil, sorunun farklı boyutlarıyla birlikte değerlendirilmesi için bilim insanlarının, kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, meslek örgütlerinin ve sivil toplum kuruluşlarının aynı masa etrafında buluşturulmuş olmasından kaynaklanmaktadır.

Toplantıda deniz kirliliği, deniz çöpleri ve mikroplastikler konusunda yürütülen bilimsel çalışmalar, güncel veriler ve saha deneyimleri paylaşılırken, Doğu Akdeniz havzasının karşı karşıya olduğu sorunlar farklı disiplinlerin bakış açılarıyla değerlendirildi. Böylece yalnızca mevcut durumun tespiti değil, aynı zamanda öncelikli sorun alanlarının belirlenmesi ve çözüm süreçlerine ilişkin ortak bir yaklaşım geliştirilmesi yönünde önemli bir zemin oluşturuldu.

Toplantının bir başka önemli yönü ise çevre sorunlarının tek bir kurumun veya tek bir uzmanlık alanının sorumluluğunda değerlendirilemeyeceğinin ortaya konulması oldu. Deniz kirliliği; çevre politikalarından atık yönetimine, kanalizasyon ve arıtma sistemlerinden tarımsal faaliyetlere, kıyı kullanımından balıkçılığa, kent planlamasından iklim değişikliğine kadar çok geniş bir alanı kapsamaktadır.

Bu nedenle çözüm de aynı ölçüde kapsamlı olmak zorundadır.

Mersin gibi denizle ekonomik, sosyal ve kültürel ilişkisi son derece güçlü bir kent açısından bu mesele çok daha özel bir anlam taşımaktadır. Kentin limanı, balıkçılığı, turizmi, kıyı yerleşimleri, tarımsal üretimi ve denizle kurduğu gündelik yaşam ilişkisi düşünüldüğünde, denizin korunması yalnızca bir çevre politikası değil, aynı zamanda kentin ekonomik ve toplumsal geleceğinin korunması anlamına gelmektedir.

Toplantıda kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarının bir araya gelmesi de bu açıdan önemliydi. Çünkü çevre sorunlarının çözümü, kurumların kendi sınırları içerisinde yaptıkları çalışmaların ötesine geçilmesini ve ortak veri, ortak sorumluluk ve ortak hedefler etrafında buluşulmasını gerektirmektedir.

Toplantıya Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanlığı, Mersin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Mersin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, MESKİ Genel Müdürlüğü, Mersin Büyükşehir Belediyesi Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı, Mersin Büyükşehir Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi Başkanlığı, Adana Büyükşehir Belediyesi ASKİ Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı, Adana Büyükşehir Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Dairesi Başkanlığı, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü, Mersin Üniversitesi, Çukurova Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesi, İskenderun Teknik Üniversitesi, Çevre Mühendisleri Odası, Gıda Mühendisleri Odası ve Mersin Tabip Odası temsilcileri katılım sağladı.

Yürütme Kurulunu temsilen ise Mersin Deniz Ticaret Odası, TEMA Vakfı Mersin İl Temsilciliği ve Çevre Mühendisleri Odası toplantıda yer aldı.

Mersin dışından çevrimiçi olarak toplantıya katılan uzmanlar ve kurum temsilcileri de bilgi ve deneyimlerini paylaşarak toplantının kapsamını genişletti.

Bu katılım çeşitliliği, deniz kirliliğinin yalnızca çevre kurumlarının meselesi olmadığını; denizcilikten tarıma, sağlıktan gıda güvenliğine, belediyecilikten akademik araştırmalara kadar çok farklı alanların ortak sorumluluk taşıdığını bir kez daha ortaya koydu.

Mikroplastikler: Görünmeyen Ama Büyüyen Tehdit

Toplantının en önemli başlıklarından biri olan mikroplastikler, çevre sorunlarının görünür atıkların çok ötesine geçtiğini göstermesi açısından özel bir önem taşıyor.

Plastik atıklar zaman içerisinde parçalanarak daha küçük parçalara dönüşebilmekte ve bu parçacıklar deniz ekosistemlerine karışabilmektedir. Bu nedenle bugün denizleri temizlemek kadar, plastiklerin denize ulaşmasını önlemek de temel bir çevre politikası haline gelmiştir.

Burada asıl mesele yalnızca denizdeki plastikleri toplamak değildir. Asıl mesele, plastik atığın kaynağında azaltılması, doğru biçimde toplanması, geri dönüştürülmesi, kontrolsüz biçimde doğaya bırakılmasının önlenmesi ve atık yönetiminin bütüncül biçimde ele alınmasıdır.

Bu yaklaşım aynı zamanda kent yönetiminin niteliğiyle de doğrudan ilişkilidir.

Bir kentin denizi ne kadar temizse, o kentin atık yönetimi, kanalizasyon altyapısı, kıyı politikaları, çevre bilinci ve kurumlar arası koordinasyonu hakkında da önemli ipuçları verir.

Dolayısıyla deniz kirliliği, aslında kentin bütün yönetim sisteminin aynasıdır.

Deniz Kirliliği Aynı Zamanda Bir Kentlilik Meselesidir

Denizleri kirleten atıkların önemli bir bölümü karasal kaynaklıdır. Bu nedenle deniz kirliliğini yalnızca denizin üzerinde veya kıyı şeridinde aramak doğru değildir.

Bir plastik poşetin, bir ambalajın, bir şişenin, bir sigara izmaritinin veya kontrolsüz biçimde bırakılan herhangi bir atığın yaşam döngüsü kentin sokaklarında başlayıp yağmur suları, dereler, kanal sistemleri ve çeşitli taşıma yollarıyla denize ulaşabilir.

Bu nedenle “denizi temiz tutmak” anlayışının yanında “kenti temiz tutmak” ve daha da önemlisi “atık üretimini azaltmak” anlayışının yerleşmesi gerekmektedir. Bu nedenle çevre politikası, aslında bir bütün olarak kent kültürü politikasıdır.

Bilimsel Bilgi ile Yerel Deneyimin Buluşması

Mersin Kent Konseyi’nde gerçekleştirilen toplantının değerli taraflarından biri de akademik bilgi ile saha deneyiminin aynı zeminde buluşturulması oldu.

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü, Mersin Üniversitesi, Çukurova Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesi ve İskenderun Teknik Üniversitesi gibi akademik kurumların katkıları; kamu kurumlarının saha deneyimleri; yerel yönetimlerin uygulamaları; meslek odalarının teknik birikimi ve sivil toplum kuruluşlarının çevre alanındaki çalışmaları birlikte değerlendirildi.

Böyle bir buluşma, çevre sorunlarının çözümünde ihtiyaç duyulan ortak aklın oluşmasına önemli katkı sunmaktadır.

Çünkü bilimsel veri olmadan çevre politikası eksik kalır. Saha deneyimi olmadan bilimsel çalışma uygulamaya dönüşemez. Kurumsal iş birliği olmadan da bütüncül bir sonuç elde etmek zorlaşır. Bu üç unsurun birlikte hareket etmesi gerekmektedir.

Mersin’den Doğu Akdeniz’e Uzanan Bir Sorumluluk

Doğu Akdeniz, sınırları kentlerin ve ülkelerin sınırlarıyla çizilemeyecek kadar ortak bir ekolojik yaşam alanıdır.

Bir ülkeden, kentten veya kıyı bölgesinden denize ulaşan kirlilik, deniz akıntıları ve ekolojik süreçler aracılığıyla başka bölgelere taşınabilmektedir. Bu nedenle denizlerin korunması yerel olduğu kadar bölgesel ve uluslararası bir sorumluluktur.

Mersin’in bu konudaki rolü de yalnızca kendi kıyılarını korumakla sınırlı değildir. Mersin, Doğu Akdeniz’in önemli kentlerinden biri olarak bilimsel bilgi, yerel yönetim deneyimi ve kurumlar arası iş birliği bakımından bölgesel bir ortak akıl platformunun gelişmesine öncülük edebilir.

Gerçekleştirilen uzmanlar toplantısı bu bakımdan bir başlangıç niteliğindedir. Toplantıda önümüzdeki süreçte gerçekleştirilmesi planlanan daha geniş katılımlı toplantının kapsamı ve temel çerçevesi konusunda da değerlendirmeler yapılması, bu çalışmanın tek bir toplantıyla sınırlı kalmaması açısından önem taşımaktadır.

Asıl hedef; sorunları konuşmanın ötesine geçerek ölçülebilir, izlenebilir ve uygulanabilir bir çevre politikası çerçevesi oluşturmaktır.

Bunun için deniz kirliliğinin kaynaklarının belirlenmesi, düzenli izleme çalışmalarının güçlendirilmesi, bilimsel verilerin ortak bir platformda toplanması, kıyı ve deniz temizliği çalışmalarının sistematik hale getirilmesi, plastik kullanımının azaltılması, atıkların kaynağında ayrıştırılması, arıtma altyapısının güçlendirilmesi, denetim mekanizmalarının etkinleştirilmesi ve toplumda çevre bilincinin geliştirilmesi gibi başlıkların birlikte ele alınması gerekmektedir.

Mersin Kent Konseyi’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen bu toplantı, tam da bu ortak aklın oluşmasına katkı sunması bakımından değerlidir.

Çünkü denizler yalnızca bugün yaşayan insanların değil, gelecek kuşakların da ortak mirasıdır. Bugün denize bıraktığımız her atık, geleceğe bıraktığımız bir sorundur. Bugün aldığımız her önlem ise gelecek kuşaklara bırakacağımız bir yaşam hakkıdır.

Bu nedenle çevre konusunda artık günü kurtaran yaklaşımlar yerine, uzun vadeli, bilimsel, katılımcı ve kurumlar arası iş birliğine dayanan politikalar geliştirmek zorundayız.

Mersin Kent Konseyi’nde gerçekleştirilen “Doğu Akdeniz’de Deniz Kirliliği, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler” Uzmanlar Toplantısı, bu anlayışın güçlendirilmesi bakımından önemli bir adım olmuştur.

Toplantıya katılarak bilgi ve deneyimlerini paylaşan tüm kamu kurumlarına, yerel yönetimlere, üniversitelere, meslek odalarına, sivil toplum kuruluşlarına, akademisyenlere ve Mersin dışından çevrimiçi katılım sağlayan uzmanlara, konunun hassasiyeti açısından büyük görevler düşmektedir.

Kentimizin ve Doğu Akdeniz’in ortak geleceği için bu buluşmanın yeni çalışmalara, daha geniş katılımlı toplantılara ve somut çözüm politikalarına zemin oluşturması açısından son derece önemlidir.

Çünkü denizi korumak, yalnızca denizi korumak değildir. Denizi korumak; kenti, doğayı, insan sağlığını, ekonomiyi, gıda güvenliğini, yaşam kültürünü ve gelecek kuşakların yaşam hakkını korumaktır.

Ve bunun yolu, ortak sorumluluktan, bilimsel bilgiden ve ortak akıldan geçmektedir.

Denizi Kirleten Sadece Plastik Değil, Duyarsızlığımızdır

Bir kentin denize bakışı, aslında o kentin geleceğe bakışını da gösterir.

Denizi yalnızca yaz aylarında kullanılan bir kıyı, turizm geliri sağlayan bir ekonomik kaynak ya da güzel bir manzara olarak görüyorsak, çevre meselesinin gerçek anlamını henüz kavramış sayılmayız. Deniz; canlıların yaşam alanı, ekolojik dengenin temel unsurlarından biri, insan sağlığının ve gıda güvenliğinin parçası, kent ekonomisinin önemli bir bileşeni ve gelecek kuşaklara bırakılması gereken ortak bir mirastır.

Bu nedenle Mersin’de gerçekleştirilen “Doğu Akdeniz’de Deniz Kirliliği, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler” başlıklı Uzmanlar Toplantısı, yalnızca bir uzmanlar buluşması olarak değerlendirilmemelidir. Bu toplantı aynı zamanda kentimizin çevreye ve geleceğine nasıl bakması gerektiği konusunda önemli bir tartışmanın başlangıcı olarak görülmelidir.

Çünkü çevre sorunları artık ertelenebilecek sorunlar olmaktan çıkmıştır.

Bugün denizlerde gördüğümüz plastik atıklar, kıyılarda biriken çöpler veya mikroplastikler, aslında daha büyük bir sorunun sonuçlarıdır. O sorun, insanın doğayla kurduğu ilişkinin giderek daha fazla tüketim, daha fazla atık ve daha az sorumluluk üzerine kurulmasıdır.

Bir plastik şişeyi denize atmamak elbette önemlidir. Ancak mesele yalnızca bir kişinin elindeki şişeyi nereye attığı değildir. Asıl mesele, kentlerin atık yönetiminden sanayi politikalarına, tarımsal üretimden kanalizasyon altyapısına, eğitimden denetime kadar bütün bir sistemin doğayla nasıl ilişki kurduğudur.

Bu nedenle çevre duyarlılığını yalnızca “çevreyi temiz tutma” seviyesinde bırakmak yeterli değildir. Çevre duyarlılığı, bir kentlilik bilinci haline gelmelidir.

Kentlilik, Sadece Kentte Yaşamak Değildir

Kentte yaşamak başka, kentli olmak başkadır. Kentli olmak; kullandığı sokağın, parkın, sahilin, denizin ve ortak yaşam alanlarının kendisine ait olduğunu bilmek; ama aynı zamanda bunların yalnızca kendisine ait olmadığını da bilmektir.

Bir bankın üzerine çöp bırakmamak, denize atık atmamak, yeşil alanı korumak, suyu israf etmemek, plastik tüketimini azaltmak ve ortak alanlara zarar vermemek basit davranışlar gibi görülebilir. Oysa bunların tamamı toplumun ortak yaşam kültürünün göstergesidir.

Kent kültürü biraz da başkasının hakkını gözetme kültürüdür. Sahile bırakılan bir çöp, yalnızca görüntü kirliliği yaratmaz. O çöpün denize ulaşma ihtimali vardır. Denize ulaşan plastik zamanla parçalanabilir, ekosisteme karışabilir ve yaşam zincirinin farklı halkalarında etkiler yaratabilir.

Dolayısıyla bireysel bir davranış, kolektif bir sonuca dönüşmektedir. İşte çevre bilincinin temelinde bu farkındalık yatmaktadır.

Sorumluluk Paylaşılmalıdır…

Yerel yönetimlerin çevre konusunda çok önemli görevleri bulunmaktadır. Atık yönetimi, altyapı, kanalizasyon, arıtma, temizlik hizmetleri, yeşil alanlar, kıyı düzenlemeleri, iklim politikaları ve sıfır atık uygulamaları doğrudan kent yönetiminin sorumluluk alanları içerisindedir.

Ancak belediyeler çevre sorunlarının tek sorumlusu değildir. Merkezi yönetim, kamu kurumları, sanayi kuruluşları, tarım sektörü, üniversiteler, meslek odaları, sivil toplum kuruluşları ve yurttaşlar aynı sorumluluk zincirinin parçalarıdır. Çevre Şehircilik İl Müdürlüğünün Büyükşehir Belediyesine çevre temizliği ve koruma yetkisinin hala verilmemesi düşündürücüdür. Bir sahil bandının bakım, onarım, temizliği ve işletmeciliği neden hala Çevre İl müdürlüğünün yetkisinde olsun.

Mersin’de yapılan toplantının en önemli taraflarından biri de bu gerçeğin kurumsal düzeyde görünür hale gelmesidir. Sahil Güvenlikten çevre kurumlarına, tarım ve orman teşkilatından MESKİ’ye, büyükşehir belediyelerinden Adana’daki ilgili kurumlara, üniversitelerden meslek odalarına ve çevre alanında çalışan sivil toplum kuruluşlarına kadar geniş bir katılımın sağlanması, sorunun ortak bir mesele olarak ele alındığını göstermektedir. Bu tablo, aslında gelecekte yapılması gereken çalışmalar için de önemli bir yol haritası sunmaktadır.

Bilim Konuşmalı, Siyaset Dinlemeli, Kent Uygulamalı

Çevre politikalarında en büyük tehlikelerden biri, bilimsel gerçeklerin günlük siyasi tartışmaların gerisinde kalmasıdır.

Oysa denizin kirliliğinin siyasi görüşü yoktur. Mikroplastiğin partisi yoktur. Kirli suyun ideolojisi yoktur. Doğanın tahribatı herhangi bir siyasi kimliğe göre sonuçlarını değiştirmez. Bu nedenle çevre konusunda bilimsel verinin öncelenmesi gerekir.

Bilim insanları sorunu ortaya koymalı, kamu kurumları verileri paylaşmalı, yerel yönetimler uygulama kapasitesini ortaya koymalı, meslek odaları teknik katkı sunmalı, sivil toplum kuruluşları toplumsal farkındalığı güçlendirmeli ve yurttaşlar da bu sürecin aktif parçası olmalıdır.