Depolama Çağı Başlıyor: Türkiye Avrupa’nın Önüne Geçebilir mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye, enerji dönüşümünde çoğu zaman temkinli ilerleyen bir ülke olarak görülürdü. Ancak son veriler, bu algının hızla değiştiğine işaret ediyor. Özellikle elektrik depolama teknolojilerinde atılan adımlar, Ankara’nın Avrupa Birliği’ni geride bırakabilecek bir ivme yakaladığını ortaya koyuyor.

İklim politikaları üzerine çalışan Ember’ın analizine göre Türkiye, 2022’den bu yana elektrik şebekesi için 33 GW’ın üzerinde batarya kapasitesine onay verdi. Bu rakam, enerji dönüşümünde öncü kabul edilen Almanya ve İtalya gibi ülkelerdeki toplam planlı ve faal kapasitenin (12-13 GW) oldukça üzerinde. Başka bir ifadeyle Türkiye, henüz yolun başında olmasına rağmen ölçek açısından Avrupa’nın önüne geçmiş durumda.

Bu tabloyu yalnızca bir enerji politikası tercihi olarak okumak eksik olur. Aslında bu gelişme, küresel enerji ekonomisinde yaşanan daha geniş bir kırılmanın parçası. Fosil yakıt fiyatlarındaki oynaklık, jeopolitik gerilimler ve özellikle son dönemde İran savaşıyla derinleşen kriz, enerji arz güvenliğini yeniden tanımladı. Bu yeni denklemde, depolama teknolojileri artık bir “tamamlayıcı” değil, sistemin omurgası haline geliyor.

Batarya yatırımlarının stratejik değeri tam da burada ortaya çıkıyor. Rüzgâr ve güneş gibi değişken üretim kaynakları, depolama olmadan istikrarlı bir enerji sistemi kurmaya yetmiyor. Bataryalar ise üretim ile tüketim arasındaki zaman farkını kapatarak fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltıyor. Güneşin olmadığı, rüzgârın esmediği saatlerde devreye girerek sistemin sürekliliğini sağlıyor.

Türkiye’nin bu alandaki hızlı yükselişinin arkasında ise oldukça net bir politika tercihi var. 2022’de yürürlüğe giren düzenleme, yenilenebilir enerji projelerine ancak eşdeğer miktarda depolama kapasitesiyle birlikte başvurulması halinde şebekeye öncelikli erişim sağlıyor. Bu düzenleme, yatırımcıya güçlü bir sinyal vererek kısa sürede büyük bir proje havuzu oluşturdu. Nitekim toplam 221 GW’lık başvuru içinden 33 GW’lık kapasite onaylanmış durumda. Bu büyüklük, Türkiye’nin mevcut rüzgâr ve güneş kapasitesinin yaklaşık %83’üne denk geliyor. Avrupa’da bu oranın üzerinde olan tek ülke ise Romanya.

Öte yandan bu ivmenin yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığını da görmek gerekiyor. Son on yılda güneş ve batarya maliyetlerinin yaklaşık %90 oranında düşmesi, özellikle gelişmekte olan ülkeler için benzersiz bir fırsat penceresi açtı. Eskiden yüksek sermaye gerektiren bu teknolojiler, artık çok daha erişilebilir hale geldi. Bu da enerji dönüşümünde “geç kalanların” hızla öne geçebilmesine imkân tanıyor.

Türkiye’nin mevcut enerji karması bu dönüşümün hem fırsatlarını hem de sınırlarını yansıtıyor. Elektrik üretiminin yaklaşık beşte biri rüzgâr ve güneşten sağlanıyor. Bu oran, Orta Doğu ve Orta Asya ülkelerinin üzerinde olsa da Avrupa ortalamasının gerisinde. Buna karşılık kömür hâlâ sistemin önemli bir parçası ve geçtiğimiz yıl elektrik üretiminin %34’ünü oluşturdu. Üstelik bu alan ciddi sübvansiyonlarla desteklenmeye devam ediyor.

Ankara’nın 2035 hedefi ise oldukça iddialı: kurulu rüzgâr ve güneş kapasitesini 40 GW’tan 120 GW’a çıkarmak. Ancak mevcut tempo bu hedefin gerisinde kalıyor. Geçtiğimiz yıl sisteme eklenen 6,5 GW kapasite, yıllık 8 GW’lık artış gereksiniminin altında kaldı. Bu da hedeflere ulaşmak için daha agresif bir yatırım ve izin sürecine ihtiyaç olduğunu gösteriyor.

Zaten batarya projelerinin önünde de bazı yapısal engeller bulunuyor. İzin süreçlerindeki yavaşlık, finansman dinamikleri ve spot elektrik piyasasına olan bağımlılık, projelerin hayata geçirilmesini zorlaştırabilir. Ayrıca Türkiye’nin Avrupa’ya kıyasla büyük ölçekli depolama ihtiyacının görece daha düşük olduğu da unutulmamalı. Zira hidroelektrik barajları, sistem için önemli bir baz yük ve doğal depolama işlevi görüyor.

Bununla birlikte genel resim oldukça net: Türkiye, enerji dönüşümünde güçlü bir yatırım sinyali vermiş durumda. Bu sinyal, yalnızca yerel piyasa açısından değil, bölgesel enerji dengeleri açısından da önemli. Eğer planlanan projeler hayata geçirilebilirse, Türkiye’nin yalnızca kendi enerji güvenliğini artırmakla kalmayıp, aynı zamanda temiz enerji alanında bölgesel bir merkez haline gelmesi mümkün.

Kasım ayında Antalya’da düzenlenecek COP31 zirvesi öncesinde bu tablo daha da kritik hale geliyor. Türkiye’nin resmi politika belgelerinde fosil yakıtlardan çıkışa dair net bir çerçevenin henüz yer almaması ise dikkat çekici bir boşluk. Bu durum, ülkenin enerji dönüşümünde “ihtiyatlı” bir yaklaşımı tercih ettiğini gösteriyor.

Sonuç olarak Türkiye, bir yandan kömüre dayalı mevcut yapıyı sürdürürken diğer yandan depolama ve yenilenebilir yatırımlarla geleceğe oynayan ikili bir strateji izliyor. Bu stratejinin ne kadar sürdürülebilir olacağı ise büyük ölçüde politika tutarlılığına, yatırım ortamına ve küresel enerji piyasalarındaki gelişmelere bağlı olacak. Ancak şu kesin: Enerji yarışında artık yalnızca kim erken başladı değil, kim doğru zamanda hızlandı sorusu belirleyici oluyor. Türkiye de tam bu noktada vites yükseltmiş görünüyor.

Özgün Serhat GÜNDEŞ

Ekonomi – Teknoloji – Enerji