Kırmızı et krizi tavuk tüketimini patlattı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Türkiye tavuk eti ihracatında dünyada ilk 10, yumurta ihracatında ise 4. sırada. Kırmızı et fiyatlarındaki artış tavuk tüketimini iki yılda %28 yükseltti. Ancak çözüm ihracat yasağı değil, üretim planlamasıdır.

Türkiye son yıllarda kanatlı sektöründe önemli bir üretim ve ihracat kapasitesine ulaşmıştır. 2024 yılı itibarıyla Türkiye tavuk eti ihracatında dünyada ilk 10 ülke arasında, yumurta ihracatında ise dünya 4’üncüsü konumundadır. Yaklaşık 50 ülkeye ihracat yapan sektör, tavuk eti ve yumurta ihracatından toplamda yaklaşık 1,76 milyar dolar gelir elde etmektedir. 2024 yılında Türkiye’nin yaklaşık 31 milyar dolarlık tarım ve gıda ihracatı dikkate alındığında kanatlı sektörünün payı yaklaşık %5,7 düzeyindedir.

Son dönemde tavuk etinde yaşanan fiyat artışları üzerine Ticaret Bakanlığı iç piyasada fiyatları dengelemek amacıyla tavuk eti ihracatına yönelik kısıtlayıcı bir düzenleme hazırlığı başlatmıştır. Amaç iç piyasaya daha fazla ürün yönlendirilmesini sağlayarak fiyat artışını sınırlamaktır. Ancak üretici fiyatları dikkate alındığında tavuk etinin hâlâ en erişilebilir hayvansal protein kaynaklarından biri olduğu görülmektedir.

Nitekim bugün 1 kilogram ekmek yaklaşık 75 TL civarındadır. Tavuk etinin üretici fiyatı ise yaklaşık 65 TL/kg düzeyindedir. Bu basit karşılaştırma tavuk etinin Türkiye’de geniş kesimler için önemli ve erişilebilir bir protein kaynağı olmaya devam ettiğini göstermektedir.

Son yıllarda kırmızı et fiyatlarında yaşanan hızlı artış tüketim tercihlerinde de önemli bir değişim yaratmıştır.  Türkiye’de kişi başına tavuk eti tüketimi 2022 yılında 20,2 kg iken 2024 yılında 25,8 kg’a yükselmiş, yani son iki yılda yaklaşık %28 oranında artmıştır. Bu durum tüketicinin daha pahalı hale gelen kırmızı et yerine beyaz ete yöneldiğini açık biçimde göstermektedir.

Bugün Türkiye’de kişi başına toplam et tüketimi yaklaşık 50 kg düzeyindedir. Bunun yaklaşık %51’i tavuk eti, %34’ü kırmızı et ve %15’i balık ve su ürünlerinden oluşmaktadır. Bu tablo Türkiye’de hayvansal protein tüketiminin giderek beyaz ete kaydığını göstermektedir.

Türkiye’de kümes hayvancılığı üretimi de hızla büyümektedir. 2024 yılında yaklaşık 1,4 milyar adet tavuk kesilmiş ve 2,5 milyon ton tavuk eti üretilmiştir. Kümes hayvanı varlığı 384 milyon adet düzeyindedir ve bunun yaklaşık %71’ini et tavukları oluşturmaktadır. Et tavuğu üretimi Türkiye’de belirli bölgelerde yoğunlaşmıştır. 2024 verilerine göre üretimde öne çıkan iller Manisa (%13,0), Bolu (%12,6), Balıkesir (%12,8), Sakarya (%9,2) ve Mersin (%8,2) olarak sıralanmaktadır.

Ancak sektörün önemli yapısal sorunları da bulunmaktadır. Bunların başında yem hammaddelerinde dışa bağımlılık gelmektedir. Soya ve mısır gibi yem girdilerinde yüksek ithalat bağımlılığı sektörün maliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Ayrıca kullanılan girdiler ve üretim süreçleri açısından gıda güvenliği konusu da sektörün geleceği açısından önemli başlıklardan biridir.

Bu nedenle tavuk eti ihracatına getirilecek ani yasaklar sektörün dış pazarlarda kazandığı konumu zayıflatma riski taşımaktadır.  Geçmişte tarım ve gıda ürünlerinde uygulanan benzer ihracat kısıtlamalarının kalıcı sonuç üretmediği de bilinmektedir. Küresel pazarlarda oluşan boşluklar rakip ülkeler tarafından hızla doldurulmakta ve yıllar içinde kazanılan pazar payları kaybedilebilmektedir.

Türkiye’nin küresel pazarlarda güç kazanan kanatlı sektörünü yasaklarla değil, akılcı üretim ve ticaret politikalarıyla yönetmesi gerekir.

Prof. Dr. Erkan Aktaş