KÂĞIT ÜZERİNDE BÜYÜMENİN SINIRLARI

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

KÂĞIT ÜZERİNDE BÜYÜMENİN SINIRLARI

Fon piyasalarında yaşanan kriz, borsadaki satış baskısını artırırken kayıpların nereye ulaşacağına ilişkin belirsizlik sürüyor. Fonlardaki nihai zarar ve yatırımcıların ne kadarını geri alabileceği henüz kesinleşmiş değil.

Borsada işlem gören şirketlerin toplam piyasa değeri ise ağustostan ekimde açıklanan son veriye kadar 479,2 milyar dolardan 336,7 milyar dolara geriledi. Yaklaşık iki ayda 142,5 milyar dolarlık değer kaybı yaşandı. Bu hızda kayıp devam ederse, 2008 krizindeki yaklaşık 169 milyar dolarlık yıllık piyasa değeri kaybının kısa sürede aşılması mümkündür.

Yaşananları yalnızca küçük yatırımcının sorunu olarak göremeyiz. Fon ve borsada üretici firmaların da kaynakları bulunuyor. Dolayısıyla finansal kayıpların üretime, istihdama ve bankalara taşınma riski var.

Türkiye’de imalat sanayisinin milli gelirdeki payı 2021’de yüzde 22,1’den 2025’te yüzde 15,6’ya geriledi. Üretimin ağırlığı azalırken finansal piyasaların öne çıkması önemli bir soru doğuruyor: Firmalar kaynaklarını üretken yatırımlar yerine finansal kazanç arayışına mı yöneltti? Bu ihtimal şirket bilançolarıyla araştırılmalıdır.

Finansal varlıkların değer kaybetmesi veya ihtiyaç anında paraya çevrilememesi, işletmelerin ödeme gücünü zayıflatabilir. Hammadde alımları aksayabilir, tedarikçi ödemeleri gecikebilir, yatırımlar ertelenebilir. Çalışanların ücretleri ve işleri de etkilenebilir.

Kredi ödemelerindeki güçlükler bankalara yansırsa finansman koşulları ağırlaşabilir. Güven kaybına sermaye çıkışları da eklenirse fon ve borsa krizi, üretim ve istihdam krizini derinleştirebilir.

Türkiye’nin ekonomi yönetimi bu ihtimale hazırlıklı mı? Riskler yeterince izleniyor mu? Güven veren açıklamaların arkasında somut bir müdahale planı var mı?

SPK, Merkez Bankası ve ilgili kurumlar şeffaf, tarafsız ve eşgüdüm içinde hareket etmelidir. Önlemler üretimi, ödeme zincirlerini ve çalışanları korumalı; özel kayıpları koşulsuz biçimde topluma yüklememelidir.

Türkiye’nin üretken yatırımları destekleyen, finansı üretime yönlendiren, hukuku ve kamusal denetimi güçlendiren yeni bir ekonomi politikasına ihtiyacı var. Kaynakların kendiliğinden üretime yöneleceği beklentisine dayanan piyasacı yaklaşım, bu kırılganlıkları gidermekte yetersiz kalmaktadır.

Başarıyı yalnızca TÜİK’in açıkladığı büyüme rakamlarıyla mı, yoksa toplumun üretim gücü ve yaşam koşullarındaki iyileşmeyle mi ölçeceğiz? Değerlendirmeyi size bırakıyorum.

Prof. Dr. Erkan AKTAŞ